Nanumi o Vunisau VILIAME ODRO | Monday, February 13, 2017

KEVAKA e sa tasogo e dua na katuba, e dodonu mo tukituki tale ki na vo ni katuba e ra tiko mai matamu.

Na veika oqori e cauraka toka o Peni Vunisau (naba ni mataivalu 584) na turaga ni Buretu, ka sa yabaki 91 tiko e na gauna e daidai.

E vakamacalataka na turaga oqo ni ratou a la?ki taro sotia e na yabaki 1945, o koya, e dua na cauravou ni Waivou kei na dua na cauravou ni Vuci, Tokatoka, Tailevu ko Sakeasi Votu.

E veivakauqeti dina na nona i tukutuku na turaga oqo ka talaucaka tiko e na gauna e ratou a sikova yani kina na nona i tikotiko o iratou na lewe ni nona i soqosoqo na Tebara-Ex- Servicemen e na macawa sa oti.

Na i soqosoqo oqo e okati ira na sotia luvaisulu mai na yasana o Rewa, Tailevu kei Naitasiri.

E kaya o Vunisau ni gauna e ratou a la?ki taro sotia kina oya, e ratou sega tiko madaga ni kilai ratu Sukuna ka cakava tiko na veivakacurumi.

Kuria o Vunisau ni gauna e ratou yaco yani kina e na vanua ni taro sotia, sa tarogi ratou sara mai o Ratu Sukuna ka vaka, ?Vavei ra cauravou e dua na ka o dou vinakata?

Ratou sa kaya sara yani ni ratou via curu e na sotia.

?O na kai Viti sara ga keitou vaqara tiko e vakataki kemudou qo, me ra bole e na lako ki na i valu, ia, e dua ga na leqa e tiko, e sa rui lailai na nomudou yabaki, dou qai tovolea tale mada e na yabaki mai oqo,? kaya o Ratu Sukuna.

Tomana o Vunisau ni gauna e ratou sa gole mai kina, ratou qai raici ira na cauravou ni ra lako cake tiko e na Boni Vilive makawa, ka lomadratou sara me ratou lai vakairoiro mada kina.

Nodratou yaco yani, ratou qai kila ni caka tale tikoga e keya na taro e na mataivalu e wai (navy) ka ratou sa mani gole sara yani ki loma.

E kaya o Vunisau ni tarogi ga na nodratou yabaki, sa tukuni sara me ratou yadua na i tutuvi, lokoloko kei na valelaca, ka me ratou gole sobu sara ki na makete e na gauna oqo, ka ni tiko e keya na nodra keba na mataivalu e wai.

Kuria o Vunisau ni sa bau tiko vinaka sara ga na tereni e vakayacori vei ira e na gauna oya, ka dua na ka e vulica mai kina o koya na bula vakaivakarau, ka vukei koya sara vakalevu e na gauna e oti kina na i valu.

E kaya na turaga ni Naibati oqo ni dua na siga e sa qai vuka tiko mai e dua na waqavuka mai Luvuluvu ka lili tiko mai kina e dua na baluni, sa qai tukuni vei ira me ra veisisivi vana na baluni.

?Na i matai ga ni noqu sicini e kacabote sara ga na baluni, ka sa tukuni sara ga vei au me?u vakarautaka na noqu i yaya, ka me?u sa na dau vana (gunner) e na neitou waqa vakalecaleca ka yacana na Kiakia,? e kaya.

Tomana  na nona i talanoa ni nodratou waqa vakalecaleca oya e cawiritaka tu na noda wasa Pasifika e na loma ni va na yabaki.

E kaya ni gauna ga e maca kina na nodratou waiwai e ratou na kabi ki na yanuyanu cava ga e ratou donumaka, oti ga e ratou toso tale e na kena taqomaki tiko na wasa Pasifika me kua ni dua na waqa ni meca e curuma mai.

?Na gauna ga keitou sa raica kina e dua na meca, na kena gauna totolo sara me keitou vakaleleca kina na i tukutuku oya ki na neitou valenivolavola e Suva, ni bera ni qai walesitaki sara ki Niusiladi,? e kaya.

Tinia na nona i talanoa o Vunisau, ni gauna ga e sa oti kina na i valu, e ra sa yadua sara na i sivi, mataiva kei na i sele, me nodra i kaukau i vale.

Sa kerekere tale tikoga o Vunisau ki vei ira na veiliutaki tiko e na keba ni mataivalu ni noda vanua ke rawa ni, ra bau vakacakulea mada na yacana, ka ni a dua talega o koya na gole ki na yanuyanu ko Kirisimasi, ia, e a tauvi koya talega mai na revurevu ni vakalutu gasaukuro mai keya e na yabaki oya, ka sega ni bau votai me vakataki ira na kena vo.

Ia, e vakavinavinakataka na peresitedi ni Tebara Ex-Servicemen o John Whippy na i bulago e mai wasea toka vei ratou o Vunisau e na macawa sa oti.

E kaya o Whippy ni turaga dau cakacaka dina o Vunisau e na i talanoa e mai talaucaka toka vei iratou e na veivanua e dau volitaka kina na nona vua ni qele me vaka i Nakuruvakarua mai Nadroga, e dau kauta sobu na nona i voli e na idinicavu me yaco sara ki Kiuva kei Kaba.

Tinia o Whippy ni dua na turaga oqo e bole me qaravi Viti kei na kena kawa tamata, ka sa tu talega na nona vakanuinui ni ratou na vakayacora na nona gagadre na i tikotiko mai Delai Nabua, ka na vakabalavutaki tale tikoga na nona bula e na vei yabaki e sa tu oqo e matada.

Kuria o Whippy ni turaga talega oqo e tokona sara vakalevu na kena ta na gaunisala e Toga Naqavoka, ka vakakina na tara ni kena koronivuli.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.