Qito kei na vakananumi ni soli ko Viti mai Ono-i-Lau VILIAME ODRO | Tuesday, April 18, 2017

NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na vakananumi ni Soli ko Viti mai Ono-i-Lau.

Ni tei wilika sara yani na i tukutuku ka volai toka e na yabaki 1963.

Ko Ono-i-Lau e dua na yanuyanu ka ciri vakayawa sara ki na Yatu Lau.

Na tikina ka vakatokai ko Ono-i-Lau sai koya na yanuyanu ko Vatoa, Ono-i-Lau, Tuvana-i-ra kei Tuvana-i-colo.

E rauta e 35 na maile na yawa kei Vatoa ka 20 na maile na kedrau yawa mai Ono na yanuyanu lalai e rua ko Tuvana-i-ra kei Tuvana-i-colo.

E rau yanuyanu lala ka dau tawani ga vagauna e na nodra la'ki cakacaka kina e so mai na yanuyanu ko Ono Levu.

A caka gona e na Tikina ko Ono-i-Lau e na siga Monite, na i ka 7 ni Okotova, e dua na soqo ni vakananumi ni siga ka Soli kina ko Viti ki Peritania me vaka e vakauta mai na kena i tukutuku oqo ko L Suka mai na Ono-i-Lau District School.

A vakuria mai na nona i talanoa o Suka ka vaka:

E tiko e va na koro mai Ono-i-Lau, ko Nukuni, Lovoni, Matokana kei Doi.

E ratou koro lelevu taucoko, ka sivia tiko e lewe 100, na i wiliwili ni dua na koro

"Sa oti yani oqo e tolu na yabaki na noqu tu vakacakacaka e Ono-i-Lau, ka taudonuya tiko na soqo ni siga oqo, ia, na kena i ka va e na yabaki oqo sa qai toro cake sara na kena uasivi,"kaya ko Suka. Ni kida na mataka ni vakananumi ni Soli kei Viti ki Peritania, na i ka vitu ni Okosita, e a kida vata kei na nodra marau na turaga, na marama, na gone vata kei na veika bula e dela ni vanua ko Ono, e na nodra sa yacova tu mai na kena sa yabaki 89 na soli ni nodra veiyanuyanu oqo me vakarurugi e ruku ni liga dauloloma, vutuniyau, yalomatua ka vuku talega ko Peritania.

E malaude tu na loma ni koro ko Nukuni kei Lovoni ni sa vakarautaki tiko na soqo e na mataka ni siga ko ya.

E kuvu na kubou ni lovo, ka ra kose na vuaka ni ra sa kau mera la'ki moku me kani nodra vakatakakana na timi ni rakavi kei na timi ni viritaki polo (basketball).

Ni rauta na walu na kaloko e na mataka ni siga ko ya, sa osodrigi tu na loma ni koro ko Lovoni, ka vaka talega kina e na koro ko Nukuni ni ra sa tuvani tu kina vakaiwasewase na veitimi ni rakavi kei na basketball ka ra dui tokara sara tu ga na nodra i sulu ni qito.

Oti na walu e na 15 na miniti sa ra qai yacoyaco yani na gonevuli ni Koronivuli e rua, ko Onolevu District School kei na Doi Village School.

Era a la'ki tuvani sara tu e na voleni vakaivaleu e loma ni rara ka liutaki ira kina na Qasenivuli liu mai na Doi Village School ko Akuila Qalo.

Ni ra sa voleni oti era sa qai tayabe yani ki Lovoni me vaka ni ra sa wawa tu mai kina ko ira na turaga ni vanua ena vanua mena la'ki vakayacori kina na soqo.

E a tekivu na soqo oqo e na kena vakayacori na Lotu ka liutaka na i Talatala i Taukei (Nemani Ramoce), oti na lotu sa qai ceraki na kuila ka ra lagata na gone vuli na Sere ni Ranadi.

E a vosa taumada ko S Yadraca ( e na vukuna na Turaga na Tui Ono) ka qai tarava yani na Qasenivuli Liu e Onolevu District School (Ratu Alipate Vanayaliyali) e na vukuna na Tabacakacaka ni Vuli e Ono-i-Lau.

E rau vakayatuyatutaka ruarua na bibi ni siga o ya.

Ni sa oti na vosa ruarua e ratou sa la'ki vakaraici ira mai na lesu mai na i valu (ex-servicemen) ko Turaga Tui Lovoni kei iratou na i vakalesilesi tale e so, ka qai tarava na nodra sa qai yabe taucoko sara e na dua na yabe vakaciriloloma ko ira na gone vuli, timi kece ni sotia luva-i-sulu kei ira na gone yalewa lewe ni timi ni viritaki polo (basketball).

Ni rauta na ono na kaloko e na yakavi era sa soqoni vata tale na turaga, marama kei ira na gone vuli me sa soli na i covi ni qito. Ni sa oti ko ya, e sa qai uru sobu na kuila ka ra sa veisukayaki sara tale yani ki nodra dui veikoro e na yalo mamarau.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.