Ta vakavanua na gaunisala e Noimalu VILIAME RAVAI | Tuesday, April 18, 2017

NI qai kida cake mai na mataka ni Tusiti ena macawa sa oti, era sa kauta mai na nodra mataiva, na i sele, na i sivi e lewe 50 na turaga ni Korovou kei Narokorokoyawa ena tikina o Noemalo me sa ta na nodra gaunisala.

Oqo na nodra gagadre levu ena nodra tadra me na bau ta yani na nodra gaunisala, me ra marautaka talega na kena rawarawa na veilakoyaki ena i ka 20 ni senituri oqo.

Ena gauna oqo, na tikina o Noimalu, era se waraka tokaga me ta yani na nodra gaunisala ena loma ni colo kei Naitasiri.

Na gauna e tauyavu kina na noda matanitu mai na 1970 me yacova mai na yabaki oqo, era se wawa voli ga na lewe ni tikina ko Noimalu.

E qai vakaraitaka ko Ratu Rusiate Roragaca ena nodra sa domodua na loma ni tikina o Noimalu ena nodra sa vakayagataka na i sele, na i sivi kei na mataiva ena nodra tovolea me ra sa taya na nodra gaunisala me tekivu mai Sawanikula yaco ki Korovou.

Mai Sawanikula, ko na takosova rawa na tolo ni uciwai na Wainimala.

Na ka era qai cakava, era qai semata vata na bitu- voleka ni dua na drau na bitu era soqona mai, ka qai sema vata ena dali kei na walai. Qo me viri me vaka na bilibili.

Esa qai tuki na kauvaro ka ra varota mai ena kau e tubu voleka e keya.

E tomana ena nona i tukutuku na vunivalu e Korovou ni ra sa dau rogorogoca tu ga na veivakatorocaketaki e cakava na matanitu ia e ra gadreva ga vakalevu me bau ta sala ena nodra vanua.

"Keimami ena utouto ni loma ni vanua qo keimami sa gadreva ga vakalevu ke bau dua na veivakatorocaketaki e caka vei keimami, me ta ga na neimami gaunisala," e kaya o Ratu Rusiate.

Na ta gaunisala qo era sega walega ni ra cakava na turaga kei ira na cauravou, era a bau veivuke talega na marama ena nodra mai vakasaqara na kedra na turaga ena gauna era tekivu ta sala tiko kina mai na Tusiti sa oti.

Ia, na ta sala qo e sega ni bau vakayagataki kina e dua na misini ni kelikeli se misini ni ta gaunisala.

E tukuna o Roragaca ni naki levu duadua ni ta na gaunisala qo me vakarawarawataka na kena kau nai yaya ni koronivuli kina koronivuli e Korovou ka ra vuli tiko kina na gonevuli ena loma ni tikina o Noemalo ka lima tiko na kena koro, oya o Korovou, Narokorokoyawa, Matawailevu, Nasava, Nasauvere kei na i otioti ni koro ena ulu ni wai ni Wainimala ko Tubarua.

"Keimami sa tu ka cavui kalawa me keimami sa ta na gaunisala me rawa ni bau vakarawarawataka vei ira na neimami marama, ira na luvei keimami ena nodra muria cake na loma ni vanua qo," e kaya o Roragaca.

E kuria ni ra sa takali yani na nodra qase kei ira na tubudra, na tamadra ena nodra gagadre tu mai me bau dua na gaunisala me ta ena loma ni vanua qo o Noimalu ia e kuria o Roragaca ke ra wawa tikoga ena sega dina ni na yaco.

'Keimami sa mani bose vanua kina me ra sa kua ni waraka na i tukutuku esa ra dau rogoca tu ena veigauna sa oti ena kena ta na sala.

''Oya na vuna keimami sa yalo vata me keimami sa liu ena neimami ta sala ia, ke mani rawa ni bau dua na nona veivuke na matanitu ena vuku ni neimami gaunisala qo sa dua na ka vinaka sara," e kaya o Roragaca.

Ia, e vakaraitaka ko Viliame Tito Kubunara na jeameni ni koronivuli na Nakurukuruvakatini District School ni a sa rogoca ni oti na bose vanua ena loma ni tikina ena rua na macawa sa oti, ni sa rogo mai na Bose ni Tikina ni sa na cakava na matanitu na gaunisala ena vula ko Jiune.

"Au a mani vakaukauwataka me keimami sa kua ni waraka na matanitu ena vuku ni ta sala ka ni sa tubua tale tu na vanau e biu tu kina nai yaya ni koronivuli ka dodonu me kau cake sara mai ki Korovou na vanua e dabe tiko yani kina na koronivuli," e kaya o Kubunara.

E kuria na turaga yabaki 58 qo ni vakauqeti koya na sasaga qo ena vuku ni vuli kei na nodra rawa ni vakacegui na lewenivanua ena colo kei Wainimala ka tukuna kina ni sa vakawasoma na rogoca na vula o Jiune, na vula o ka, ka sa kerea kina vakabibi na i liuliu ni vanua ena loma ni tikina qo me ra sa cakava ga vakavanua na nodra gaunisala me yacova ni sa qai rawa ni veivuke yani na matanitu.

"Esa oti tale qo e va se lima na neitou mata ena Bose ni yasana e sega ni dua vakadua na i tukutuku matata me bau ta na sala ena neitou vanua," e kaya o Kubunara.

E kaya ni oya saraga na yavu au sa raica rawa mai ni ra sa takali na neimami qase ka ra a tagica tu mai na sala ka sa dodonu me na yavala nai taba tamata era bula tiko ena gauna qo ka me ra sa kakua ni qai waraka na veika e yalayala mai kina na matanitu.

"Nai yaya ni koronivuli levu e solia mai na matanitu e tiko mai ena vanua e sa mai yaco kina na gaunisala ka ra sa soro na tamata na colacola mai ni sa rui yawa, ka eso era sa yalo lailai," e kaya o koya.

"Keimami virika na bilibili me kawakawa ka me rawa ni dewa mai kina na lori ki tai mai yasana qo na kena takosovi na wainimala," e kaya o Kubunara.

E kaya ni ra a veitagicaki na marama ena koro o Korovou ena gauna era sa raica kina na lori ni sa kele yani ena yasa ni koro ka ra vakaisaisa ni oqo e a dua tu na tiki ni nodra tatadra me bau rawa ni yacovi ira yani na gaunisala ena dua na gauna balavu.

"Era sega tale ni qai wawa na cauravou ena nodra sa vakavodo i yaya ni koronivuli ena kena lori me sa kau cake ki Korovou," e kaya o Kubunara.

E kuria o Kubunara ni sega ni rawa ni ra na waraka tu ga na veivuke ni matanitu ka ni sa rui bera sara ka ra sa liu na lewenivanua me ra bau ta sala me qai mai vakuria ga na matanitu na veika era sa bau rawata toka.

"Sa yaco rawa qo na sala e Korovou, na neitou tuvatuva tarava me keimami sa na ta na sala me yaco sara ki na i otioti ni koro ena loma ni tikina, ke mani bera na veivuke ni matanitu keimami sa na toso ga na lewenivanua ena ka keimami rawa ni cakava," e kaya o Kubunara.

E kuria ni rauta ni lima na udolu vakacaca na levu ni lewenivanua era tawana tiko na ulu ni Wainimala.

"E dua ga na ka au kerea ke rawa ni keimami lomani na tikina o Noimalu ena vuku ni dredre keimami sotava tiko ena veisiga ni se keimami colacola tikoga me yacova mai qo na yabaki 2017 ka ra sa lalai mai nai bulibuli ni lewenivanua eke ena levu ni colacola ka ni sega na gaunisala," e kaya o Kubunara.

Ia, e dua na qaqa ni sere e ratou a lagata na matasere ni koro ko Sawanikula me baleta na dredre ni bula e sotavi ena loma ni tikina o Noimalu e koto oqo era ka vaka koto oqo,

Na noda vanua e kubukubua koto

Guilecavi tu ena noda Viti taucoko

Ra oca noqu qase veigauna taucoko

Isa koi au, au se waqa domo koto.

E vakaraitaka ko Ratu Joseva Roragaca na manidia ni koronivuli ko Nakurukuruvakatini ni marautaka na veivuke levu era sa mai ta sala na lewenivanua e Noimalu ni sa na vakarawarawataka na nodra veilakoyaki na qasenivuli ena so na gauna ena nodra dau via cabe cake mai era sa tao koso tu mai Sawanikula ena vuku ni dredre ni gaunisala.

"E dua talega na veivuke levu eke ena nodra sa na rawa ni vakarawarawataka na nodra gole mai na i vakalesilesi ni matanitu ena nodra veisiko cake ni sa rawa ni bau ta vakavanua toka na sala qo me yacovi keitou mai," e kaya o Roragaca.

E kuria na manidia ni koronivuli ke bau raica ga na matanitu na veika esa tekivuna rawa na loma ni vanua qo o Noimalu ka me rawa ni mai kuria na ta sala.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.