Mai Drevekai ki Nakauvadra VILIAME RAVAI | Monday, May 15, 2017

ESA koto oqo e ra nai kuri ni itukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka veibulagoci tiko vei keda ena veimacawa. Ni wiliwili sara yani.

Ena macawa sa oti e vakaraitaka ko Peni Tabua na veitutu vakaturaga e vitu kei ira na veikawa era sa nodra nai tutu, ia ena macawa qo e sereka tale kina o koya na ikarua ni veibuli itutu vakavanua.

?Ni ra sa dui tiko noda qase mai Viti Levu ena veivanua au sa tukuna ena wase sa oti, ena veibuca oya, se vanua era vinakata na kena wai oya mai Bucawai, mai Kubuna Drekeniwai, Namalata, Verata, Nabukebuke, Nasautoka, Uluidrata, Rakiraki, ra sa veivosaki me caka mada na veibuli yaca ni tutu vakavanua, ra sa lomavata me caka mada na veibuli itutu vakavanua oqo mai na vanua o Tokaimalo, ena dua na buca oya sa qai yacana ena gauna ni veibuli o Nabukebuke,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni ra soqoni vata noda qase, o ira kece noda vu na kai Viti, me caka na veibuli oqo mai na buca oya, a vakaoqo na kena lewa, meda sa dui buli yavu mada ni noda Vale ni Buli, o koya e cecere nona yavu ni buli, me sa vakabau nona kawa, me kawa ni turaga dau buli, mai vei ira na qali Cavakilagi kei na qali Kamami.

E tukuna o Tabua na ka e vaka kina vakaoya na nodra lewa, ni sa levu sara ena gauna oya na turaga, ia ka sa dui turaga ga vakai ira, ka vakamataqali nodra veilakoyaki voli e lomai Viti Levu ka sega so kina ni vinaka, se dei nodrai tikotiko.

?Koya era sa qai nanuma kina me sa caka mada na veibuli i tutu vakavanua, de vinaka mera sa tiko va kawa, ka vakayavusa vanua ena nodra dui tikotiko, me rawa kina nodra veirogoci vakavanua, ena nodra tiko vakavanua matanitu vata emuri,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa tekivu nodra dui buli yavu cecere ni nodra buli, ka sa veimama nodra buli yavu tiko, ka sa tubu tiko mai na veiqati ni lomadra kei na veibataka se o cei me turaga.

?Eso era kaya me kua ni vakabau na yavu ni vale cecere, me vakabau ga na kawa ni ulumatua o Buatavatava. Eso era kaya, me vakabau ga na lewa sa tau oti, koya e cecere nona yavu ni vale se bure, me sa turaga, ke vakabau na kawa i Buatavatava, sa na ca o Viti, ni sa rui turaga malumalumu ka sega ni lewa vinaka,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua oya na vuna sa dau mani cavuti ga me buli vakaseni vau (ni daumalai) a nona kawa sa tiko mai Bua nikua, sai koya sa qai mani wase rua kina na itutu liu sa dau buli e Viti ena itutu vakavanua: 1. Na Ratu. 2. Na Tui.

?Ni ra sa buli yavu tiko, sa qai cecere duadua na yavu ni buli nei Kubunavanua, o koya sa qai mani yacana tale kina o Komai Nayavucecere. O koya sa tiko mai Kubuna i vanua eliu ka tiko mai Navatanitawake emuri,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni qai yacana o Ratu Cagawalu ni sa mate, ia o Robulaikalou na tacina kei Rokoratu na luvei tuakana sa vakabau talega me yaca ni nona yavu cere o Nabukebuke ni rau sa gumatua ena buli yavu cere.

?Koya nona kawa sa tiko mai Namosi kei Levuka mai Ovalau. (Kai Nabukebuke) Kei Burekorewa mai Uluda (yavu rewa), kai Rewa,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni oya sa qai tekivu kina ena gauna oqo mai vei ira na Qali Cavakilagi, me cavuti na yaca i koya sa buli ?Me Tui,? ka yaca i koya sa vakarautaki me Tui; ?Na Komai.? (O koya sa ulumatua me Tui; o koya na tacina se luvena sa ulumatua me Komai).

?Na ka oqo, sa ka ni marau vei keda nikua ni sega ni guileca se lutu yani vakadua nodai tovo vakavanua oqo me yali yani, ia eda sa marau ni sa dei tu na itovo oqo,? e kaya o Tabua.

E kuria na turaga qaqa ni Naloto qo ena yasana o Cakaudrove ena koro turaga o Somosomo, o koya sa buli, sa cavuti me Tui Cakau; o koya sa vakarautaki mei sosomi, sa cavuti me Komai Nakorovou.

?Se Komai Lomanikoro, (Korovou), na itovo vakavanua oqo sa ka talei sara, ka sa tautauvata Vakaperitania o koya sa buli sa yacana na Tui (King), o koya sa vakarautaki mei sosomi ni Tui (King) ni sa mate se leqa na Tui; sa na taravi koya yani na Komai Loma ni Korovou (Prince of Wales ena kena mai Peritania). Sai koya ga sa daucavuti tiko mai Cakaudrove me Komai na Korovou,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni nodra veibataka noda qase ena gauna o ya, na kawa me sa daubuli me Ratu, se Tui, sai koya ga, sa mani yaco kina nodra veisei; ni ra sa tu cake e dua na mataqali mai na kawa i Tuiwai, sa yacadra nikua na Matasau, ka sa yacadra ena gauna oya e dua na kenai wase; ?Na Tuvora? (ni ra tu cake me vorata na lewa) na iwase ka dua, sa yacadra ?Na Tutudravo, se Dravodri? (o ira sa vakasisia na yavu ni veibuli, ka vakama na kena vale). Na kawa ni Tuvera sa tiko mai Namosi, na Dravodri sa tiko mai Dravo, Tailevu.

?Sai ira na kawa oqo, era sa vorata vakaukauwa na lewa; ni ra cata me buli e dua na turaga malumalumu ka lewa ca, de ca kina o Viti. Ka rau lewa sara, me sa buli ga na kawa i Kubunavanua me Tui. O koya ga, sa mani dau nodrai tavi kina, na mataqali Matasau, se Masau, ena gauna mai i muri oqo, na digia se lewa na turaga me sa buli me Tui se Ratu. Ia sa na qai macala emuri, o ira kece na itutu vakavanua sa nodrai tavi na veibuli,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa tawase noda qase, mera dui lako; era sa lako vakawa vata ga, o ira na lomavata, ka vosa vata, sa dua na ilakolako. Ia na nodra dui lako oqo, era sa dui lesu tale i na nodra dui yavutu era tiko kina eliu, ni sa lala mai o Nakauvadra ena ivalu sa tukuni oti.

?Au nuitaka ni da na vakawilika vakamatau na veitukutuku e cauraki koto oqo me rawa ni da dikevi keda mada kina na kawa

i Taukei na veika me baleti keda me da tudei rawa kina ni bera ni da kalawa tiko kina i tosotoso esa mua tiko kina na noda vuravura vakabibi na noda vanua,? e kaya o Tabua.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.