Veivuke na marama ni yasana o Ra VILIAME ODRO | Monday, May 15, 2017

NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na nodra veivuke na marama ni yasana o Ra.

Ni tei wilika sara na i tukutuku ka tabaki e na yabaki 1964:

Sa dua na siga taleitaki mai na Yasana ko Ra na i ka 13 ni Tiseba, 1963.

A namaki tu mai vakabalavu na siga oqo ka me vakayacori kina na nodra soli na marama ni yasana ko Ra.

Ni sa qai yakavi ni i ka 12 ni siga, era sa kelekele yani na basi mai na veiyasai Viti Levu kei Nanukuloa.

E dau i divi kei Nanukuloa na soqo e na siga vinaka ni maravu tu na toba rairai totoka na Viti Levu Bay, ka sa i koya oqo e dua na siga vaka ko ya.

Sa vutucoqa sara tu ga ko Nanukuloa e na i ka 13 ni Tiseba vei ira na marama.

Ena tini donu na kaloko, sa tekivu sara na veiqaravi vakavanua vua na turaga na District Officer, Ra (M G Orr) kei koya na nona i vukevuke ko Barclay Wagner.

Oti na veiqaraqaravi e a qai tauca e dua na nona vosa o Orr ka vaka:

?E ka ni marau vei au ni kaya vei au na turaga Talai Veivuke e na Yasayasa Vakara me?u sosomitaki koya mai e na i loku ni soli ka sa vakarau vakayacori oqo.

Sa nuitaka tu mai ko koya ni na dua na soqoni yaga. ?Au via vakaraitaka eke na noqu vakavinavinaka vei kemuni kece na marama ni yasana vakaturaga ko Ra,e na nomuni solia na nomuni gauna mo ni mai vukea na nomuni yasana,e na kena sa rogo rawa ni sa leqa tu vakailavo.

?Au sa vakadinadinataka e ke e dua na i vosavosa Vakara ?Na bale ga ki liu, se na ma?e na ma?e?.

A mai carubi yani e dua na veidredrevaki, ka carubi sara na soli.

Era a soli e liu na marama ni Nalawa, ka ra cavutu mai na noda Koro Turaga ko Suva.

Sa duri cake sara yani e dua na marama ni Nalawa ki loma ni rara.

Oqo ko Tulia Koroi ka kacivaka e na domo i levu ka kacikacivaka e na domo levu,?Ni soli ga mai na marama ni Nalawa, veitalia na taubale. Dui mate ga e na nona ucu ni vatu?.

Sa qai tarava na gauna me ra soli kina mai Nakorotubu, ka kacivaka yani ko Adi Torika Ravai vei ira na marama ni Nakorotubu, me ra vakaotia mai na nodra i cegu, ni sega ni dua na ka me leqa kina na lako yani ki Suva, ni levu na ka e na tu e na Siti o Suva.

Oti oya e rau sa qai mai tarava yani e na soli na Tikina ko Rakiraki kei Saivou.

Ena gauna vata ko ya, era tasoro ga yani na matameke ni veitikina ka ra sa dui la?ki biuta na nodra i solisoli ki rara.

Sa qai kena gauna me ra sa soli kina mai na i qaqi ni suka levu e Viti (kuvukuvuivitu).

A qai toso mai ko Lautoka ka yacova ni solia rawa e 181 na paudi 17 na silini, ka vaka kina ko Vatukoula ni lako vata mai kei na mata vakamalolo ni Nakorotubu.

Sa qai malaude ga kina na lomadra na marama mai Vatukoula ka sisinai na beseni ka ni ra vinakata, me ra vakadrukai ira na kuvukuvuivitu mai Lautoka.

E na nodratou soli na Tikina ko Nalawa, Nakorotubu, Rakiraki kei Saivou e a mani rawa kina e 234 na paudi 15 na silini. Era sega ni via tu vakadua ga ko ira mai Lautoka, ka ni ra via bale ga ki liu!

Oti oya e ra sa qai mai kacivi yani na marama mai Tavua kei Ba.

Era vakaraitaka kina ni ra tiko ravita tale tikoga e dua na i qaqi ni dovu e Viti, ka ratou rawata rawa kina e 111 na paudi 5 na silini.

Era toso tikoga yani na vei mata meke me vakamarautaki ira na marama ka lako na soli mai na veivanua ni cakacaka. E ratou a qai sudra cake tale na nodratou soli ko iratou mai Lautoka me yacova e 191 na paudi 10 na silini.

Sa rauta ni i voli levu dina ga na suka!

E dodonu me vakaraitaki e ke ni ra a solia rawa na marama era lako mai Suva e 239 na paudi 17 na silini.

A qai mai tarava yani me soli na Toko Estate.

E raici rawa e kea na drau ni dovu drokadroka kei na vakayagataki vinaka ni noda qele ka ni a rawa kina e 37 na paudi 4 na silini.

Oti oya sa qai kacivaki sara ni sa vakaroro yani na i vocevoce ni waqavuka mai na rara ni waqavuka mai Nadi, ka ratou solia rawa e 45 na paudi 5 na silini.

E a madodo vinaka dina na soli ni lako vata tiko kei na domo ni derua ni kuruseta tiko na delana ko Korotiri.

Sa baci tucake tikoga mai na kuvukuvuivitu mai Lautoka me sa yacova tale kina e dua na i sausau torocake e 257 na paudi 16 na silini.

Toso ga na soli ka toso vata kei na meke.

Era a qai mai soli yani na tu vakavanua ka rawata kina ko Nalawa 3322 na paudi 15 na silini, tarava na Tikina ko Nakorotubu ni solia rawa e 375 na paudi 10 na silini, Tikina ko Rakiraki, 247 na paudi 5 na silini.

E ratou a qai mai soli yani na Tikina o Saivou kai taukei ni rara, ka ratou rawata kina e 503 na paudi 17 na silini. Era a qai sogota na soli na turaga vakailesilesi e na dua na vakamalolo totoka. E ra qai davoca talega e dua na mata vakamalolo na marama mai na Siti o Suva.

Na levu ni lavo taucoko ka rawa e na soli e na siga ko ya, e 2304 na paudi 10 na kena silini.

A qai rawata tale ko Lautoka me tosoya cake na nona soli me yacova na 300 na paudi 6 na silini! Vinaka Lautoka.

E vakauta mai na i tukutuku ni soli levu oqo ni veivuke ki na yasana ko Ra, ko Nikola Leka e na Vale ni Volavola ni Yasana.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.