Dolavi ni gaunisala vou mai Tovata VILIAME ODRO | Monday, May 15, 2017

NA NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na kena dola na gaunisala vou e Tovata.

Ni tei wilika sara na i tukutuku ka a tabaki koto e na yabaki 1964:

Sa dua na i matai ni ka talei ni da tiko e na nodra veiqaravi vakavanua na turaga ni veiyasana ka ra vakaitikotiko e na vanua mai Kalabu, na Tovata, me vaka ka a caka vua na turaga na Talai Veivuke e Loma e na yakavi ni Lotulevu sa oti.

E a tubera kina na i qaloqalovi e dua na turaga ni Kalabu, vakacabora na i sevusevue dua na turaga ni Kadavu, ra meketaki yaqona na turaga ni Naitasiri, ka vakacabora na nodra i takitaki na marama e dua na turaga ni Lau.

A vakayacori na veiqaravi vakavanua o ya mai na nona i tikotiko e dua na turaga ni Lau, ko Tiko Pacolo.

E tubera na i qaloqalovi ko Ifereimi Kubukawa na i Liuliu ni Yavusa ko Matanikorovatu mai Kalabu, na yavusa ka taukena na veitiki ni qele era sa la?ki vakoro ka teitei tiko kina o ya na turaga ni Veiyasana mai  Tovata.

E vakavinavinakataka ko Kubukawa na kena dola na sala ni veivoli vei ira na wekana vou oqori.

A kainaka talega vua na Talai Veivuke ni sa ka ka ni marau sara vei ira na nodra qase mai Kalabu me ra bau veivuke tu e na nodra vakatikori e na qele ko ira na turaga ni veiyasana.

Ena nodra ciqoma na tabua na Turaga Talai Veivuke, era a kaya, me sinai madaga na i tei kei na vuata e na i tikotiko vou. A vakacabora sara na i sevusevu, e dua na vu ni yaqona levu, ko Jale Daveta mai Kadavu, ka sorova e na vosa ni nona vanua na vakayatuyatu ni vakacabo i sevusevu.

Era a meketaki yaqona na turaga ni Matakorovatu, e na kena i valavala dina vaka Naitasiri, ka tu yaqona ko Sunia Malewa.

Na i Wase ni Yaqona vakaturaga, e a vakacabora ko Sakiasi Bai mai Kalabu.

Oqo e dua na tama ni vuaka e sa vakaiyadina, ka kena i coi e rua na sova dalo vavi lelevu.

Tarava oqori na nodra takitaki na marama ni veiyasana kece.

Era lewe 35 taucoko na marama era yatuni mai, ka vakaraitaki ira mai na nodra vakayadra, ?Mai-na vakaduwei!?

A kacivaka na marama ka liutaka mai na nodra takitaki oqo. Sa totoka dina na lewe ni i lalakai, qai veimataqali, ka ni ra i coi mosamosa tiko mai. E a la?ki vakacabora na nodra i takitaki ko Vilisoni Tuiketei mai Kabara, Lau, ka rogo vinaka dina na vesau Vakanatuicake ka a vakadrodroya ko Vilisoni, qai kena i divi koto na i sulusulu ni vakarokoroko e tokara, na taovala Vakatoga.

Ni tara ka vakamaluataka oti ga ko Sailasa Devo, na nodra matanivanua na Talai Veivuke, sa qai tau na vosa vakaturaga.

Era a vakacaucautaka na turaga ko Ratu E T Cakobau na nodra loma soli na Qaranivalu kei iratou na turaga ni Matanikorovatu e na nodratou dau solia na qele me ra tiko kina na turaga ni veiyasana era sa leqa mai e na qele.

Era a vakacaucautaki koya talega na District Officer, Suva o Ratu Samuela Vunivalu, e na cakacaka bibi ni veivuke kei na dolavi ni vakasama kei na veivosaki me rawa kina na sala vou ka sa dola oqo.

Era a kainaka ni ra sa soqoni tiko vakasausauvou, ka sa yacadra na sausauvou, ko ira na Veiyasana era vaqele e kea.

Oti era sa qai kaya me ra guilecava na nodra Veiyasana, ni ra sa mai toka vata, ra sa umani vata, ra to vata ka ra na ogatakavata na tei i voli kei na vuata. Na veika kece ka ra vakayatuyatu kina na Turaga na Talai Veivuke, a vakayaloqaqataki ira na tiko e kea kei ira era kalougata ni ra na vukei e muri me ra vakaitikotiko rawa mai kea.

A qai uliva na vosa vakaturaga ko Ifereimi Kubukawa. Tarava sara ga oqori na kena ucu mai e dua na mata vakamalolo rairai totoka ni Kadavu, ka nodra i kaukau ki na vakatunuloa e dua na i binibini dalo levu.

Ni sa caka tiko na meke, ka talo tiko na yaqona, era sa qai tabe keke mai, kei na ti, ko ira na marama mai Natuicake, ka ra vakaserautaka na kala ni matanisiga e na yakavi ko ya.

E dua walega na ka e vakaciriloloma koto e na soqo oqo, ni sa yali e dua na turaga ni Nasavusavu, Cakaudrove, ka a duruvatu ni nodra sasaga na turaga kei na marama ni Veiyasana e  Tovata mai Kalabu, o ya ko Asaeli Mata ka sa liu e na vanua eda na muria kece na vo ni bula.

Qo e dua vei ira ka cuqena tu mai na cakacaka ni dola ni vanua kei na sala, ka ra veirogoci domo kei iratou mai Kalabu, me yacova na nona ciba, ia, ka sa sega ni raica me betia na vua ni nona buno e na siga Lotulevu sa oti.

Oi rau na kena bai na kena i vakarurugu levu ko Ratu Ravuama Vunivalu, na D.O. Suva, kei na nona i vukevuke, ko Ratu George Mataika.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.