Veitalaci lagilagi vei Ratu Vuniani Cavuilati VILIAME ODRO | Monday, May 15, 2017

E OSODRIGI na koro ko Verata Wailevu e na siga Lotulevu ni macawa sa oti, mai vei ira na veiwekani voleka, kei na nona i tokani vakacakacaka o Qasenivuli Vakacegu Ratu Vuniani Cavuilati e na gauna e vakayacori kina na nona lotu ni veibulu.

O Ratu Vuniani Cavuilati e i ka tolu ni otioti ni luvedrau o Ratu Vuniani Cavuilati kei Adi Litia Salavakabisi, ka cavutu mai na mataqali vakaturaga ko Vunivivi mai vei ira na Komai Nausori.

E ratou lewe 14 kece na luvedrau turaga kei na marama o Ratu Vuniani kei Adi Litia.

E qase duadua o Ratu Penaia Vosawai ka qai veitaravi sobu mai vei Adi Anaseini Vakarewa, Adi Varanisese Vula, Ratu Manasa Naisualevu, Ratu Kalivati Cavuilati, Ratu Saimoni Serukaitoga, Adi Kelera Lewaitutuvi, Ratu Peni Rokotuibau, Ratu Napolioni Masirewa, Adi Vika Matedole, Adi Sainimili Cavuilati, Ratu Vuniani Sovalevu Cavuilati Ratu Emosi Molivitavi ka gone duadua o Ratu Sikeli Boladua Cavuilati.

E a sucu o Ratu Vuniani e na i ka 15 ni siga ni vula ko Maji e na yabaki 1961.

A kalasi dua ki na ono mai na koronivuli na Nausori District School, ni bera ni qai dewa yani ki na vuli torocake ki na Ratu Kadavulevu School mai na fomu dua ki na fomu ono.

E a nodra i liuliu (headboy) na gonevuli mai na Ratu Kadavulevu School e na yabaki 1979 ka taura talega kina na i cocovi ni veitaucici (blue ribbon) e na 100 na mita e na yabaki oya.

Dina ni ratou mai druka vei Davuilevu e na fainala ni ?Deans? e na yabaki vata ga oya, ia, e ratou a tuvalaka e dua na i walewale ka qaqa veitaravi mai kina na timi ni rakavi vei ira na yabaki 19 ka lako sobu e na loma ni ono na yabaki.

E a dewa sara yani ki na vuli torocake ki na FIT (ka sa Fiji National University e na gauna qoka) ko Ratu Vuniani mai na yabaki 1980 ki na 1982.

Mai na yabaki 1983 ki na 1985 e a la?ki qasenivuli kina ki Tailevu North o ratu Vuniani, ni bera ni la?ki tomana tale na nona vuli ki na FIT mai na yabaki 1987 ki na yabaki 1988.

E a lesi sara ka la?ki veivakatavulici me yabaki 10 ki na Nakauvadra High School mai na yabaki 1989 ki na yabaki 1998.

E a gole sobu sara ki na bati ni uciwai mai Serua ka la?ki veivakatavulici e na Latianara High School o Ratu Vuniani mai na yabaki 1999 ki na yabaki 2001.

E na yabaki 2002 ki na 2015 e a gole lesu tale ka la?ki veivakatavulici  e Tailevu North Secondary o Ratu Vuniani, ni bera ni qai mai vakacegu e na yabaki sa oti.

E a tekivuna na lotu na i talatala ni Tabacakacaka o Natakala, o Talatala Vilikesa Sekiseki, wilika na lesoni o Sailasa Bole, ka qai soli vunau e na siga oya na i Talatala Qase ni Tabacakacaka o Naitasiri, o Talatala Kitione Raibevu.

Na vosa ni veivakacaucautaki e loma ni Valenilotu e na siga oya, e sa bau totoka dina mai vei ira kecega na vakaitavi e na vosa, mai na Vanua o Natakala, na Vanua o Vunivivi (wekana), o ira na i soqosoqo ni vuli oti (RKS), mai vei Talatala Solo (CMF), mai Tailevu North, Lotu Wesele (Wasewase o Naitasiri), na vuvale ka qai tinia na vosa o Ratu Mua Cavuilati na nona cauravou, ka nona i tini.

E a tekivuna na vosa ni veivakacaucautaki o Paula Cakaunivalu, na nodratou i liuliu na matanivanua, ka vakamacalataka kina na nodratou veitacini.

E dua na vosa e qai cavuta o Cakaunivalu e vaka koto oqo,?E dina ni i katolu ni otioti vei iratou na veitacini o Ratu Vuniani, ia, e sinai ka vutuniyau sara e na bula vakayalo, a ya ni se qai yabaki 24 e sa okati me dau vunau.

E na gauna e vosa kina o Ratu Josaia Tagicakibau e vakacaucautaki Ratu Vuniani e na matua vosa e tiko vua, ka vosa doudou e na veivanua kecega e tiko kina.

Tomana o Ratu Jo ni o Ratu Vuniani e dua na turaga e kila vinaka na veiwekani, ka sega vakadua ni dau soro vei ira na tavalena e na nona koro ni vasu.

Kuria o Ratu Jo ni vuqa na soqo e dau vakayacori e Vunivivi, ka dau vakaitavi kina o Ratu Vuniani e na veiqaraqaravi vakavanua, era na dau taroga na turaga se o cei e tubetube tiko.

E dau cere na seredratou na iTaukei Vunivivina e na nodratou dau sauma na i sau ni taro ka vaka,?Qori gona o Vuniani Cavuilati, na vugoi keitou mai Verata Wailevu?.

Tinia o Ratu Jo ni sega ni macala e dua tale beka e na rawa ni sosomitaki koya se sega.

Sa vakavinavinaka talega ki na vanua o Natakala o Ratu Jo ni solia vei iratou e dua na turaga vinaka na vanua o Natakala.

Ni oti na nodra vosa o Ratu Jo, sa qai kuria o Peni Senikarawa na Qasenivuli i liuliu mai na Ratu Kadavulevu School, ka dua na ka na nona vakacaucautaki Ratu Vuniani.

E kaya o Senikarawa ni qai la?ki fomu dua yani, sa fomu toku tiko o Ratu Vuniani ka yacova sara ni la?ki taura na i tutu ni (Headboy) e na yabaki 1979.

Tomana o Senikarawa ni nona raica na 13 na yabaki na nodrau qasenivuli vata mai kina e Tailevu North e kila kina ni sa yavutaki vinaka sara ga na nona bula mai RKS.

?E dua na ka e vakaraitaka vei au na turaga oqo e na neirau sa qasenivuli tiko kina e Tailevu North.

?Ratou gole yani na (under 19) ni Ratu Kadavulevu me ratou lai qito i Tailevu North, ratou qai druka.

?Keirau lululu ga ni oti na qito, keirau mai veigaluvi tale yani.

?Au qai kidacala ga ni sa tukuna yani o Ratu Vuniani vei Principal mai Ratu Kadavulevu, me la?ki tukuna vei ira na nona qasenivuli ni o Ratu Kadavulevu e sega ni dau mai druka tu vakarawarawa vei Tailevu North,? e kaya.

Kuria o Senikarawa ni so na gauna e dau sureti koya me rau dau lai sara qito, e qai dau kaya ga yani o koya me sa toka madaga e vale, de na qai lai luva na nona neketai ni sa katakata na sara qito.

Tinia na nona vosa o Senikarawa ni vakavinavinakataki ira sara vakalevu na yavusa o Natakala e na nodra vakarautaka e dua na turaga dau vosa vakadodonu ka sega ni lomalomaruataka e dua na ka.

Ni oti na nona vosa o Senikarawa, sa qai vosa o Talatala Solo mai na mata lotu na Central Mission Fellowship, e dua talega e rau a vuli vata mai Ratu Vuniani, ka vakacaucautaka sara vakalevu na turaga e sa davo galugalu toka e na nona loma ni kisi.

E kaya o Talatala Solo ni o ira na nona i lala era na dau kacivi koya tu ga na ?tamata levu?, oya ni ka kecega e cakava e levu.

?Ni sa kana, e levu duadua na ka e kania, ni sa gunu yaqona e vinakata tu ga na bilo levu, ni sa vosa e domoi levu.

?Au vakasamataka ni o ira na kai Idia e keimami vuli vata tiko, ni sa vosa ga mai o tamata levu, era sa na vagagalu sara ga de na qai dua na ka e caka vei ira,? e kaya.

Ia, e vakavinavinaka vakalevu o Talatala Solo ni mai tiko e na lotu ni veibulu, ka mai talaci tamata levu kina e na siga Lotulevu ni macawa sa oti.

Oti oya sa qai vosa o Marika Balawakuki, ka matataka mai na vanua o Tailevu North, ni bera ni qai vosa o Filipe Cavuca e na vukudra na Tabacakacaka o Naitasiri.

Na vosa i Ratu Nemani Cavuilati e vakavinavinakataki ira sara vakalevu na mata veiwekani era yaco yani e na siga Lotulevu ni macawa sa oti.

E dua na mala ni nona vosa e kaya kina o Ratu Nemani ni ratou sa veibilibili  na veitacini se o cei me vosa i Valenilotu, baleta o koya sara ga e sa davo galugalu tu oya, e dau cola kece tu na vosa ni Lotu ni vanua kei na veisoqo kece e ratou vakaitavi kina.

Tomana ni gauna oqo e sa na sega na leve, ka dodonu me ratou sa na tu vakarau e na veika kece e ratou dau biliga tiko vei Ratu Vuniani.

?Dua na ka au na sega ni guilecava rawa e na gauna e leqa kina na noqu lewe ni vale, e ciqociqo tiko mai cake na taciqu qo.

?Ia na i tukutuku e vakau ga ki na neitou koro ni vasu, vei ira na Turaga na Taukei Vunivivi.

?Na gauna ratou sa gole yani kina na wekai na watiqu, ratou vakacabo tiko, ratou qai taroga se cava e sega ni tukuni kina vei iratou e dua na i tukutuku.

?Na gauna e sa ciqoma kina o Ratu Vuniani, e sa qai tukuna vei iratou ka vaka,?Me kau tale yani vakacava vei kemudou na i tukutuku? au rogoca ni o kemudou ga o dou a veikau i valenibula!,? e kaya.

?Cava tale me kau kina vei kemudou na i tukutuku ni dou sa kila vinaka sara tikoga ni sa leqa.?

Kuria o Ratu Nemani ni o Ratu Vuniani e dua na turaga dau vosa vakadodonu, vosa e na kena gauna donu, ka sega ni kauwaitaka na nodra vosa na kena vo.

Tinia na nona vosa o Ratu Nemani e na nona kere veivosoti vei ira na veiwekani, ke dua na ka e mosi, se dua na i tautau ni vosa nei Ratu Vuniani e baleca se mavoa kina na yalodra ka kerea me ra sereki koya me gole e na vakacegu, ka me rawa ni ratou tiko vinaka kina na nona veitinani.

Ni oti na lotu ni veibulu, era sa qai gole yani na veiwekani ki na Sau Tabu me laki vakaycori kina vakaoti na lotu ni veibulu, ni bera ni qai mai vakayagataki e dua na i vakasigalevu, ka vakakina na wai ni vanua.

Sa gole yani o Ratu Vuniani Cavuilati, ka sa qai vo toka e rua na tuakana o Adi Varanisese Vula kei Ratu Kalivati Cavuilati kei na rua na tacina o Ratu Emosi Molivitavi kei Ratu Sikeli Boladua Cavuilati.

Sa mai lala toka o ?Naivaraga? ka sa biu toka mai na nona marama yada, lima na luvedrau kei na lima na makubudrau.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.