Mai Drevekai ki Nakauvadra VILIAME RAVAI | Monday, June 19, 2017

ESA koto oqo e ra na i kuri ni itukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka dauveibulagoci tiko vei keda ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

Ena macawa qo e vakalesui keda tale o Peni Tabua na nodra veibuli na noda qase ena delana o Drevekai ka me rawa ni kilai kina na veisasavu ni vanua kei na kena veiliutaki.

'Ni ra sa mate tiko yani neimami qase era kunei Viti, era sa qai bula tu na luvedra kei na makubudra, kei na nodra kawa kece, ra vakawai Viti Levu tiko ena gauna oya,' e kaya o Tabua.

E kuria na nona i tukutuku o Tabua ni sa mani lewa o Rokomautu, me caka mada na wase itutu ni vanua, kei na kedra dui sasavu na vanua, kei na nodra i tutu vakavanua na lewe ni vanua.

'Ia me sa caka mai Drevekai, mai ului Waibula, ena wai ni vesi, Viti Levu. Ka ni sa veimama kina na veitikotiko kece e Viti Levu, mai na Vualiku, mai na Ceva, mai na Tokalau kei na Ra,' e kaya o Tabua.

E tukuna o Tabua ni sa kacivi ira kece na veimata turaga, kei na lewe ni vanua, o Rokomautu, ka sa tukuna vei ira, mera sa veivosakitaka na ka bibi oqo. Ka ni sa kila o koya, kevaka era sa dui tiko vakavanua vata, kai sasavu vata, ka vakamataivalu vata, ka matanitu vata, ena qai dei na nodra veivanua, kei na nodra matanitu.

'Ni ra sa veivosaki na turaga ena gauna oya, era sa loma vata me sa vakayacori na lewa oqo ka ra vaka mana, e dinataka ka sa vakaoqo na ivakarau ni wase i tutu ni vanua, kei na itutu ni lewe ni vanua era sa loma vata kina na veimata turaga,' e kaya o Tabua.

E kuria na turaga ni Naloto oqo na nona i tukutuku ni kenai wase levu ni kawa ni lewenivanua sa tawa kina o Viti oya ko ira na sa cavuti me Qali Kamami.

'O ira sa cavuti me Qali Cavakilagi, mo ni kila na wekaqu, na iwase levu ni vanua, se kawa e rua oqo, sa bale vei rau na veiganeni e rau a drua dadakulaci,' e kaya o Tabua.

E tukuna o Tabua ni o Catanatamani na tagane, era sa vu kina na Qali Kamami ka yalewa o Tikinivula era sa vu kina na Qali Cavakilagi ka ra cavuti talega me ra Toma naivi.

'Na iwase levu ni kawa e va sa tubu mai vei rau na veiganeni, na kena wase rua va qalilevu, se qali balavu, o ira na kawa i Catanatamani, o ira na kawa ni ulumatua era sa dui cavuti me Tako mai na so na vanua, ka cavuti me Tacini ena so na vanua,' e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni o ira na kawa ni gone, era sa cavuti me Lavo ena so na vanua, ka cavuti me Ketenitukani ena so na vanua ia na yaca e dua oqo sa dau cavuti vakalevu mai na yasai Viti Levu i na Ra, ka dau cavuti tale vakatikina mai Namosi, loma ni vanua kei Naitasiri.

'Na kena wase rua vakayavusa balavu na kawa i Tikinivula o ira na kawa ni ulumatua, era sa cavuti me Liga ni Magiti se Yavusa Turaga, o ira na kawa ni gone era sa cavuti me Liga ni Wau se Yavusa Bete, se Yavusa Bati,' e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni ko ni raica mai na nomuni dui vanua na ivakadinadina ni ka e sa tukuna toka e cake, ni o ira kece na mataqali Turaga e Viti, era sa vu yalewa, o ira kece na Mataqali Bati, era sa vu tagane.

'Ka sa veicurumaki rawa na kawa e rua oqo e Viti ena gauna qo, ena nodra veidomoni vakai ira ka sa macala sara, ni sa vakawati eliu vei rau na drua oqo, o koya ka yalewa, o koya sa yavusa turaga kina nona kawa, ni sa ulumatua mai vua na kawa ni tagane, na iwase levu ni kawa ena nodra lako sobu tiko mai me vakatawa na vanua o Viti Levu,' e kaya o Tabua.

E tukuna o Tabua ni ra sa lomavata na turaga, me sa wase rua, o ira na kawa ni ulumatua, se yavusa turaga, me sa nodra na tai ni magiti, koya era sa mani dau cavuti kina na yavusa me Liga ni Magiti me baleta nona dau vakasaqa kakana na vu yalewa.

'Oya mai na tai mawi ni Wainibuka, ni da lako sobu tiko mai i baravi o ira na kawa ni gone, era sa cavuti me Liga ni Wau se Yavusa Bati sa votai vei ira na tai ni wau. Me baleta nona taura na iwau ni valu na vu tagane, kei na nona kania na Dinu ni Valu, na kakana sa vakasaqara na vu yalewa.

E tomana o Tabua ni o koya sa mani dau cavuti kina nona kawa me Yavusa Bati, se Yavusa Bete, me baleta nona dau curumi ira nona kawa sa digia o koya na vu tagane ni tamata dina, me vakatakila kina na lomana, se ra kaukauwa ena ivalu, se ra malumalumu koya na ka oqo, sa cavuti kina na vu tagane me Kalou ni Valu, ka cavuti na vu yalewa me Kalou ni Magiti.

'Na kena wasei na veimata matanitu e Viti, kei na kena veimataivalu me maroroya na matanitu, kei na kena veimata vanua, kei na kena veimata yavusa na vanua o ya, sa cavuti me kenai sasavu, kei na veiyaca buli ni tutu vakavanua ni lewe ni vanua.

E vakaraitaka o Tabua ni se bera ni tukuna se wasea na itukutuku ni veimatanitu e Viti sa vinaka me da raica ka kila mada eliu na itukutuku ni vanua, kei na matanitu.

'Na kena i matai me kila ni sa tubu na matanitu, mai na mata ni turaga, ni kena veimataivalu ena nodra dau bosea na ka ni nodra vanua, matanitu, me vinaka, ka kaukauwa, ka cecere, ka tudei tikoga,' e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua na kena i karua ni sa tubu na veimataivalu mai na mata turaga ni veimata vanua, ena nodra dau bosea ka veibolebolei ena ka me kaukauwa kina nodra mataivalu, ka me dokai ka vakarokorokotaki kina nodra matanitu.

'Na kena i katolu sa tubu na veimata vanua mai na mata turaga, ni veiyavusa, era cavuti mei sasavu sei savusavu ni vanua o ya ena nodra dau bosea na ka ni nodra vanua, me vinaka ni ra gumatua me cecere tikoga na yaca ni nodra vanua, mera kua ni rogoca, se beci,' e kaya o Tabua. Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.