Karua e na yanuyanu o Gau VILIAME ODRO | Monday, June 19, 2017

E DAU kilai levu na yanuyanu ko Gau e na kena manumanu ka kunei duadua ga kina mai na veiyasai vuravura taucoko, a ya na Kacau.

Na Kacau ni Gau e dua na manumanu vuka ka kunei duadua ga e na yanuyanu ko Gau e na yabaki 1855.

E na kena i tukutuku mai vei iratou na NatureFiji-MareqetiViti Conservation ni sa oti e 130 na yabaki, sa qai mai kunei tale na Kacau ni Gau e na nodra a lutu e na so na delavuvu ni vale mai Gau.

Ia, e na yabaki 2009 e kunei kina e na dua na vakadidike ni ra se tiko ga e na yanuyanu ko Gau na manumanu oqo, ka se sega ni qeavu sara yani vakadua.

Na kena i tukutuku na manumanu vuka oqo ni dau tiko ga e na nona qara e na loma ni siga taucoko, ia, ni sa karobo ga mai na vanua, e sa na qai dau vuka mai tuba me lai vaqara kena ika sara ki waitui.

Na macawa sa oti talega e sa kunei tale kina e dua na mataqali vokai e na yanuyanu ko Gau mai vei iratou na National Trust of Fiji, na NatureFiji-MareqetiViti Conservation, o iratou na US Geological Survey kei na Taronga Conservation Society Australia, ka ratou tukuna ni vokai ka kunei mai Gau e dua vei iratou na va na mataqali vokai ka kunei tiko e na Wasa Pasifika e na gauna oqo.

E na dua na i tukutuku ka tauri mai vei ira na kena dau ni tolu na mataqai vokai e tiko e na noda vanua o Viti.

Na vokai ka yacana tiko na (Fijian crested iguana) e laurai duadua ga e na veiyanuyanu e na mua-i-Ra ni noda vanua.

Kena i karua na (brachylophus fasciatus) e kunei ga e na yatu Lau ka yaco sara ki Toga Matanisiga.

Na Fiji bulabula iguana (brachylophus bulabula) e kunei e na yanuyanu lalai e Viti ka so na kena i wase e tiko sara mai Vanuatu.

Ia, na vokai (Brachylophus Gau) e kunei duadua ga e na yanuyanu ko Gau.

Na vokai oqo e tautauvata ga kei ira na vokai tale e so, ia, na kena duidui walega ni o koya e balavu na buina qai mai dui roka tu yani, ka vakavacona toka na nona qavokavoka, ka drokadroka vinaka na ruku ni kumina.

E dua tale ga na vokai vou e a kunei e na yanuyanu ko Qamea kei Matagi, ka yacana na green iguana (iguana iguana), ia, na gauna oqo e sa yacana na American iguana.

Na i wiliwili e kilai rawa tiko e na gauna oqo ni sivia tiko na 10,000 na i wiliwili ni vokai era tiko e na noda vanua, 90 na pasede ni wiliwili oqo e kunei vakatabakidua tiko e na loma ni 70 na eka e na yanuyanu ko Yadua Taba. E kilai tale tikoga mai vei ira na kena dau ni rauta ni 1000 na veimataqali vokai vakaoqo, era sa kabuwacara tu oqo e na noda yasana e 14 na vanua lomani oqo ko Viti.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.