Na kavoro ni vuvale TALATALA ILIESA NAIVALU | Monday, June 19, 2017

NA veisere se na veibiu, sa icavacava ni dua nai lakolako ka sa tekivu dede tiko mai.

E vakavuqa ni da vakaraitaka noda kidroa ena nodrau sa mai veisere e lewe rua.

E vaka me matau vei keda me da nanuma ni qai mai yaco ga e dua na leqa ka rau sa mani veisere kina.

Ia eda sega soti ni dau vakasamataka ni nodrau sa mai veisere e lewe rua, sa ivakaraitaki ni rau sa mai yacova na vanua erau sa sega ni qai vakaduavatataka kina nodrau duidui ena so se vuqa na ka, ka sa dede na kena tatara tiko mai.

Meda raica mada e na macawa oqo e so na ivakatakilakila ka sa basika, ka vakaraitaka vei rau na veiwatini se vei ira era tiko volekati rau.

Na kena sa luluqa na nodrau veitaleitaki.

Sa yali na ituvaki ni nodrau dau veidredreti ka via veiraici me vaka nai tekivu ni nodrau veitokani ka veilasamaki.

E sega tale ni dua na ka e tiko e loma ni vale me dreti rau vata tiko, ka sa raici na loma ni vale me dua ga na gauna ni vakacegu vakalekaleka ka toso tale ki na cakacaka sei lawalawa.

Sa tara nodrau veiwekani vakaveiwatini e dua na veisau ka sa batabata mai nodrau veitokani kei na veiwekani.

Ni yali tiko e dua vei rau se tiko tani e dua, e sega ni mositi koya kadua.

Sa yali na kamikamica ni nodrau veivinakati ka tara nodrau veiyacovi se tiko vata ka sa ka ga me caka, ia sa sega sara ni lomana e dua vei rau.

Sa vakaulubaletaki na oca ni cakacaka kei na osooso ka sa sega ni marautaki na tiko vata ni veiwatini me vaka na kena talei e virikotora na Kalou.

Erau sa sega ni laurai vata vakavuqa ka rau sa dui golegole. Erau sa dui qarava ga vakairau na ka erau nanuma me baleta na bula ni vuvale.

Nodrau veivakararawataki se veivakacacani vakataki rau. Sa tekivu na veivakamavoataki e na vosa, ena yago kei na nona vakasaurarataki e dua me vakacegui koya tale kadua e na tiko vata se veiyacovi ka sega soti ni lomana kina.

Sa vaka e rau dui saga me vakalolomataki koya kadua ena vosa se ivakarau, ka taiki na veilomani e liu me sa sagai me ca se me vakararawataki ko koya kadua.

Nodrau veiba ni rau toka vata. Sa vakaraitaki vakavinaka na kena sa yali na loloma kei na veitaleitaki e na kedrau maliwa e na levu ni nodrau veiba, ka vuqa na gauna e tubu nodrau veiba e na so na ka lalai wale.

E vakavuqa ni sa yali vakadua na vosota ka rau sa vakaogai rau vakalevu na veiwatini e na veileti ka sega ni dua na ka yaga e vure cake mai kina.

E tubu vakasauri na yalo ni cudru vua e dua vei rau ka vaka e ka ni voraki na nodrau veitalanoa se cakacaka vata.

Erau sa dui toka ga e na nodrau dui tai ka sega ni tiko na yalo ni veiciqomi se veivosoti ni dua e malumalumu.

Erau sa qai dui vakaraica toka nona cala e dua ka me rau sa qai ia na kena veibeitaki ni vuna ga ko koya kadua.

Levei koya kadua. Ni sa buroro ka tubu kaukauwa nodrau veisevaki vakataki rau, sa lai vakavuna me rau sa dui tu suka me vaka na uga ni sa toka e loma ni qana se kena vale.

Erau sa sega ni doudou me rau kalawa mai ki liu ka rau raica vata nodrau dredre, ia erau sa veivakanadakui ka vakadredretaka vei koya kadua me curuma yani nona bula se vuravura.

Sa sega ni lomadrau na via veiraici ka rau sa vakatulewa me rau sa dui lai bika matua toka ga na nodrau tutu ka qai viritaka yawa toka mai nodrau poisoni ni veivakacudrui e na veisiga.

Sa sega sara ga ni qai lomadrau me rau via cakacaka vata.

Ni rau sa veivakanadakui ga vakaoya, sa tagutuvi sara tale ga e keri na wa bula ka semati rau, oqori na veitaratara (communication), okoya ka dau semati keda vata tu na veiwatini ka yau levu duadua ni noda veimaliwai vakaveiwatini.

Sa ramusu ekeri na isema bula ni nodrau veitaratara.

Nona vuvutaki watina e dua. Na vuvu sa dua na mate vakarerevaki, vakabibi kevaka e sa curuma e dua vei rau na tagane se yalewa vakawati.

E na veiwekani kece sara, oka kina na veiwekani ni veiwatini, e na tiko e dua na yasa ni veiwekani oya e na via vakatulewa se taukeini koya tale kadua (possessive).

Okoya sa na vaka toka na mataivalu e via taumadataka na kaba vakaivalu ena veiyaragi e biuta me vesuki koya toka kina o koya kadua.

Ni sa vaka toka oya e dua vei rau, sa na viriviri bai se tataqomaki ko koya kadua.

Kena ibalebale ni dua vei rau e sa na kaukauwa toka ka dua e malumalumu.

Na ka ga sa qai yaco ni dua vei rau e duatani ga vakalailai nona ivukivuki, sa kilakasamitaki.

E dina na kilakasami se sega, ia e kevaka e vakadeuci sara vakamalua, e na kunei ni vu tiko na kilakasami oya mai na vuvu.

Na vuvu ni vakalaivi me tubu me levu, e vakavuna na ca ki tautuba ka lai kakana tale ga vakayavato e lomai koya e vuvu tiko ka na rawa ni tauvimate kina.

E levu na gauna erau sa na bula tu ga e na veiba kei na veibeitaki na lewe rua.

E dua vei rau sa na qai isamunidawa tiko e na nona vakamuria tu na lomai koya e vuvu tiko.

Kena ibalebale, erau sa na bikai ka vuetaki ruarua voli e na draki dredre ni vakanananu ca vakaoya.

Sa tatara na lomabibi kei na bula oca.

Ni sa ramusu ga na isema ni veiwekani, sa na muria sara tiko ga mai na vakacauoca, na mosi ni yalo ni sega ni yaco na lomana, na veituyaki ni bula kei na kena sega ni matata rawa na veigauna sa bera.

Sa vaka ko tutuvi e na dua na itutuvi loaloa ni sa buto na yasana kece ga.

O koya e malumalumu toka vei rau sa tarai koya mai na bula ni galili kei na draki ni tiko taudua ka sa na tekivu vakalala se yali vakavuqa mai yasai watina.

Eso ni sa tarai ira na bibi ni dredre era curuma, sa na tekivu me ra na mocemoce vakaca ka ra moce yadrayadra e na levu ni ka era veinanuyaka, vakabibi ni tatara na lomaleqa kei na nuiqawaqawa.

E rerevaki na kisi vakaoqo ni na tubu mai e veisiga na veimataqali ka e nuiqawaqawataki ka sega ni kilai se me ra wali vakacava.

Sa qai veibikabikai cake tiko e na veisiga ka lai vakaleqa na vakasama, ka dredre kina na moce e na bogi.

Sa lai moici vakatalega kina nodrai vakarau ni bula ni ra sa vakayawayawa mai vei ira nai tokani kei na veiwekani ni sa vakababa e matadra e na veisiga na o loaloa ni veika lomaleqataki ka rerevaki.

Sa lailai sara na gauna ni nodrau toka vata.

Ni sa kakana ka rabailevu nai keli se ivakata ka davo koto e na kedrau maliwa na veiwatini, sa na lailai sara na gauna erau na kune vata kina.

Erau sa dui naulu ka ogaoga e na veika ga me dui baleti rau. O koya e cakacaka, e sa na tu ga vakadede mai nona vanua ni cakacaka, se lako ka tu vata kei ira nonai lawalawa.

E so era lakova na veivanua se vanua ni lasa me ra lai wele kina, ka so era vakalulutu me ra lai tu taudua ena so na vanua era sega ni vakasosataki kina.

E rerevaki ko ira vakaoqo ni ra sega ni wasea ki tuba na vusolo ni yalodra kei na gagadre ni lomadra.

Nona vakararavi e dua vei ira na wekana se itokani.

E na levu na gauna, sa dau kauta nona leqa kei na dredre e dua vei rau na veiwatini vua e dua na wekana se na nona itokani me tovolea me mai walia nodra leqa na veiwatini.

Ia e so era lako mai oya era sega ni taura vinaka na leqa e koto ka vaka era vakabi tiko ga e na nona yasana o koya a lai veikau mai.

Na kena vakaoqo e dau vakatubura na lomatarotaro kei na yalodredre vei koya kadua ka vaqaqa kina se cava sa kau kina ki tuba na ka ga e baleti rau na veiwatini.

Na lomatarotaro vakaoya sa na vakababa koto e matana ka vakadredretaka nona dolavi koya me vukei mai vei koya e lako mai.

Au sa na cava toka mada eke ka me da qai tomana tale e na macawa mai oqo.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.