Mai Drevekai VILIAME RAVAI | Monday, August 7, 2017

ESA koto oqo e ra nai kuri ni itukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka dau veivakananumi tiko vei keda ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

E tukuna o Peni Tabua kevaka e dua na turaga, sa 2 se 4 na marama, sa ra wili kece me watina, ia ka ra sa kilai kece tikoga ni watina, ka sa 2 nodra vale, se tolu ia ke ra vakaluveni kece na marama o ya, o ira na gone era na wili kece ena itutu i tamadra.

?Sa na qai liutaki ira kece na gone oqo, o koya sa ulumatua ia ke  tovo ca, ka malumalumu o ulumatua,sa na qai liutaki ira na gone oqo, o koya sa yalewa bau o tinana, ke gone, sa na liu ga ia kei tovo vinaka, ka kaukauwa tikoga na ulumatua, sa na tu dei tikoga na nona i tutu ni liu,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni oqo na ivakarau makawa e Viti eliu, ni bera mai na Lotu.

?Sa dua tale na ka me kilai kevaka e dua na gone sa sucu ka sega ni vakawatitaki, se vakavaletaki o tinana, ka sega ni via maroroya o tamana, na gone oqo, sa na wili ga vei tinana, me nodratou i soqosoqo na nona mataqali, se na nona i tokatoka,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa na soli ga vua e dua na tiki ni qele i tinana me nona, ka na sega ga ni biu wale tu me vaka ena veivanua eso ka sa na wili tu ga vakalewe ni vanua na gone oya.

?Au sa tukuna oti na vanua matanitu lelevu e Viti eliu, o Verata, Rewa, kei Bau, kei na itutu vakavanua kei na yacabuli, kei na iwasewase ni tamata, kei na itutu mera tu kina, kei na dui nodra itavi yadua ena nodra vanua, kei na nodra matanitu,? e kaya o Tabua.

E kuria na turaga ni Naloto oqo ni qai tukuna na kedratou dui savusavu yadua, a matanitu o Verata eliu, kei na kena i savusavu se kena i raviti, mera vakaukauwataka nodra matanitu.

?E dodonu meda kila ni Yatu Nawainovo, e liutaki ira kece na isavusavu vakaVerata, liu kina o Rokotuiloma, kena mata i Verata o Levukana, se Tubalevu na iraviti se lewe ni bure levu, o Naisanokonoko (o ira na kai Naloto) o ira na Qalisau, se bati lekaleka,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni o ira na Yatu Sawa, na kai Naikasakasa, na kai Daviko, o ira na Kaikuku ni Verata kei Natakala o ira na Tui Vugalei, na Ravunivugalei, na Taivugalei o ira na Vuanisaqiwa, na Vuanidilo o ira na iBosanibure, na kai Viwa, na kai Tai.

?O ira na kai Vuna, na kai Lomaivuna, na kai Waima, na kai Nakurukuru o ira kece oqo era vanua ivalu i Verata eliu, a dau yaco rawa vei ira nona tabua o ira tale eso au sega ni vola, sa ra kila ga o ira na turaga mai Verata,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ena nona i tukutuku ni o ira eso era wili me vanua veiwekani kei Verata na yavusa o Burebasaga se Rewa, ni sa tiko kina na kawa i Rokoratu. na Yavusa o Kubuna, Natauloa ni tiko kina na kawa i Ratu Vueti, kei Kubunavanua.

?O Batiki, o ira na kawa i Tui Nayau o Moturiki, Bureta, Levuka, Lovoni, Ovalau, Namena, Maumi, Dravo, Mabua, Nausori, Sawaieke, Nukuloa, Navukailagi, Tovulailai, Nakodu, Welagi, Mabuco, ni ra tiko kina na kawa i Buisavulu kei Ravula,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni o Kabara, Lakeba, Vuna na Koro, ni ra tiko kina na kawa i Daunisai o yasayasa o Muala, ni ra tiko kina na kawa i Kubunavanua, kei Somosomo mai Cakaudrove, o Bua, Nawave se Vuya, o ira na kawa i Buatavatava kei rau na Marama.

?O Kubulau, Solevu, Wainunu, Wailevu, Nasavusavu, Nakobo, Natewa, Tunuloa, Wainikeli kei na koro eso mai Taveuni, Navatu kei ira kece era tiko nikua ena bati ni toba ruarua yaco i Votuna o ira kece oqo na vanua e nodra kawa na lako vata kei Buatavatava i Vanualevu, o Vanuabalavu, Cicia, kei na veiyanuyanu kece o Waimaroiwai e vanua talega,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni o Buretu, Namata, Namara, Kaba, Cautata, Cakova, Kiuva, Lovu. O Naitasiri, Nakelo, Nuku, Suva. O Dama, Lekutu, Dreketi, Nabekavu, Macuataiwai, Buca, Seqaqa, sa tu kina nodra Yavutu na vanua kece o Macuata. O Tabia, Labasa, Nadogo, Namuka, Udu, kena veiyanuyanu, o Nakorotubu, kei ira kece era tiko ena ulu ni Wainibuka yaco i Nadrau, o Nalawa, Saivou, Rakiraki, Tavua, Yatu Yasawa, o Ba, Vuda, Lautoka, Sabeto kei Nadi.

?O ira kece na veikoro ena yasana o Tailevu, Naitasiri, Colo Isi, Colo Noca, Ra kei Ba, Lautoka, Nadi, kei Lomaiviti, Bua, Macuata, Cakaudrove, Lau, au sega ni vola, era sa vanua veiwekani kece kei Verata, nira vu mai kina, ni o ira ga na makubui Rokomautu kei na luvena, era sa vu tiko ni veimataqali turaga kece e Viti eliu,? e kaya o Tabua.

E tukuna talega o Tabua ni vanua veiwekani talega kei Verata, o Bau, kei Rewa, Moturiki, o Toga levu ka ni ra tiko kina na kawa turaga era dau cavuti me kawa ni Sui, kei kawa ni Sau, kei na Sauturaga. Era tiko mai Levuka, mai Savai kei Wawau, ka ra levu mai i Viti na turaga ka ra tiko mai yasayasa o Muala. ?Na Potuwaika na Lomu se Lemaki, na Safewa, era tiko mai na Yatu Lau. Na Vusanamu mai Kadavu, Nairai, Nasigatoka, Rewa, Nadroga,? e kaya o Tabua.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.