Tawa vanua e Nacula e na Yasawa balabalavu SITERI SAUVAKACOLO | Monday, September 11, 2017

NA neitou qase e a gole ga mai Nakauvadra o Tavutavuvanua, ka cabe mai na mua ni yanuyanu i yasana ka dua, e na dua na buca e toka e kea, ka yacana ko Drola, na i matai ni vanua e a mai tawana o Tavutavuvanua e na nona gole tu ga mai Nakauvadra, ka qai mai kasaraki kina na nona waqa ka mani cabe sara ki vanua.

Ia, na nona qai gole tiko mai oqo e sa sala vata tiko mai kei iratou e lewe va na luvena tagane, a ya ko Saurogoyawa, Vunituraga, Saubalavu kei Toqotoqi.

Na yaca ni yavusa oqo na Drola, o ya na matai ni vanua e ratou a basika mai kina o iratou na veitacini oqo.

Na i tukutuku oqori e vakadeitaka toka mai na koro ko Nacula o Kolinio Waqa, e dua vei ira na turaga ni Nacula ka sa bau buta vinaka sara ga e nai talanoa makawa kei Drola.

Ia, e na gauna keirau a veitalanoa tiko kina kei Tai Koli, na yaca e kilai kina na turaga oqo, e qai vakaraitaka ni talanoa makawa baleti ira na kawa nei Tavutavuvanua kei na yavusa Drola e sa lewe vica sara ga e ratou kila tiko, ka ratou na vakadewataka sobu tiko vei ira na nodra kawa me rawa ni matata tiko se me i tukutuku bula ni nodra vanua ka me ra kila tiko na i sausau vou e na siga ni mataka.

E kaya na turaga yabaki 74 oqo ni va na koro e wili kina na Yavusa Drola ka nodra i liuliu na Gone Turaga na Tui Drola.

Oya e okati kina na koro ko Nacula, Malakati, Navotua kei Naisili.

Kuria o Tai Kali ni gauna e ratou a yaco mai kina ki Drola na veitamani, a mani donuya talega na gauna e ra sa lako wavoki tiko kina na vo ni tamata mai na veiyasana me ra vaqara na vanua me ra tawana.

Tomana ni vuni nodratou biuti Drola mai na veitacini me ratou sa vaqara vanua tale ni sa maca na wai ka sa tekivu tawa talega mai na vanua ka sa mani nanumi me ratou sa na dui la?ki vaqara na vanua me ratou dui tawana.

O Drola e tiko e na kedrau maliwa o Nacula kei Malakati. 

E na nodratou mai tiko ekea, a sa mani mai leqa ko tamadratou ko Tavutavuvanua, e na gauna vata oqo sa rabailevu talega vaka kina na vuvale ka ratou sa mani raica na veitacini ni ra sa lewelevu, ka sa lailai na vurevure ni wai mear bula kina.

Ni ratou biuti Drola ga ratou sa cabe sara i Malakati, ia, na nodratou lako tiko mai ko ya, e a veiliutaki voli mai o Vunituraga, kai karua ni qase.

E kaya o Tai kali ni veika e ra talanoataka mai na nodratou qase ni sega ni rawa ni vakaliuci o Saurogoyawa, na ulumatua vei iratou na veitacini ni a doce se sabaliya tu na nona vakasama. 

Kuria ni ratou dabe vata na veitacini, ratou sa qai lomavata me gunu ko Vunituraga baleta na leqa a tiko vei Saurogoyawa na kena i tukutukuni na Ulumatua Vevewa (Ulumatua Vakasabote).

?Ni ko tu i Malakati ko na raica ni vanua raba lailai sa qai tukuna ko Vunituraga me sa na tawani Malakati tiko ko koya, ka me ratou sa vaqara na vanua na kena vo.

?Sa mani biu o Malakati e na i lakolako ni vaqara vanua me ratou dui tawana vakaveitacini, ratou qai biuta na ucuni vanua i Malakati, ni da cabeta cake mai na vanua o ya ka yacana tiko ko Naja, ko na raica e dua na yavu levu sa bulu tiko kina o Saimone Naivalu No1. o koya na yavu ni vale nei Saurogoyawa. O rau na rua (Saubalavu kei Toqitoqi) rau qai gole i vanua, dua na vanua e yacana tiko nikua o Naivitabua a vakaitikotiko kina o Saubalavu, veibasai na vanua e tiko kina o Nasaubalavu, e sa qai la?ki dabe kina o Toqitoqi.

?Ratou na lewe va na veitacini oqo ratou mai vakavuna na neimami mai kune na kawa ni Yavusa Drola,? e kaya.

Tomana o Tai kali ni gauna oqo e se bera ni se buli tale na Tui Drola me na sosomitaki Ratu Epeli Vuetibau ka se qai leqa oti ga oqo.

Kuria ni ra sa lomavata tiko kina na lewe ni yavusa me sa na buli na kedra i sosomi e na ko Tiseba ni yabaki tikoga oqo.

Na i talanoa ni Yavusa Drola e rabailevu baleta ni gauna e ratou a tekivu tawana kina na vanua na veitacini e va, e tukuni na kena i tukutuku ni ra a sa gole talega yani e na vaqara vanua ko ira mai Naitasiri, Nadroga mai Vatulele so mai Ba ka vaka kina mai Nasaibitu e Wainibuka, Tailevu.

?O koya e gone sa qai lai tawana dua tale na vanua e na kena leqataki o ira na sa vaqara vanua mai. 

?Sa qai dua nai wase vei ira na cavutu mai Naivitabua ratou talai cake i Navotua, ia, o ira qo e ra vakaturaga tu ga mai ke,? e kaya.

Na turaga ni yavusa e tiko ga qo i Nacula. 

E liu e a sega ni dua na mataqali turaga, o iratou na veitacini nei Tavatavavanua a sega ni dua na turaga. 

Ni mate na gone turaga na tui Drola ka vinakati me dua e veisosomitaki, e na i Vola ni Veitarogi Vanua, e vakamatatataki tu kina ni sa lala nai tutu ni Tui Drola, ka me keimami lewa vata na kai Drola.

?Au tovolea e na Bose Vanua se qai oti ga oqo ni sega ni dua na turaga me sa nodratou vakadua na i tutu. 

?O koya e veisosomitaki me ratou lewa sara ga na veitacini ko Surogoyawa, Vunituraga kei Toqitoqi. 

?Keimami sa lewa vata na lewenivanua na kai Drola,? e kaya.

Tomana ni i tukutuku oqo se tauri mai na taudaku ni kuila, ia, na gauna oqo e dodonu me ra kilai ira vakamatata tiko na lewe ni yavusa.

Oqo e laki yaco sara e nona buli na Turaga na Tui Drola. Kuria o Tai Kali ni ra dabe vata kece na lewe ni yavusa me ra dau veivosaki ka vakatulewa vata e na nona buli na turaga.

E vakaraitaka talega ni dodonu sara me na dau vakaraitaki tiko vei ira na i tabagone na bibi ni nodra kilai ira, kei na vanua e ra cavutu mai kina. E bibi talega me ra kila na nodrai tutu vakavanua, na nodra kau, na kedrai cavuti vata kei na ka bibi taudua na nona kila e dua na gone ni tubu cake tiko mai se ko cei sara mada ko koya.

?Na ka kece oqo e bibi dina me ra kila na luveda me rawa ni ra vakavulici ira tale na wekada kei ira na luvedra e ra muri mai,? tinia o Tai Kali.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.