Na Tadra mai Makadru SIKELI QOUNADOVU | Monday, September 11, 2017

Update: 11:38AM ENA dua na nodra vosa na Peresitedi ni Amerika sa bale o John F. Kennedy era kaya �Mo kakua ni taroga na ka e cakava vei iko na vanua, ia na ka me tarogi na cava o na cakava ena vanua.�

Ni rauta toka e 80 na yabaki sa oti, basika kina e dua na tatadra, ka bucini kina e dua ena vuku ni kena gadrevi na vakatoroicaketaki e na bula, vuvale kei na vanua ena nodra vanua na turaga na Tui Daku mai na koro o Makadru ena yanuyanu o Matuku mai na yatu Lau.

Ia ena sasaga oqo e a gadrevi kina na biu vanua mera gole mai kina koroturaga ena kena sagai na bula torocake.

Vakaraitaka o Kelepi Koroi yabaki 70 ni a matai ni lakolako ena 1940 vakacaca, era gole mai kina e lewe ono na vuvale.

�Au a kalasi dua ga e Adi Maopa mai Vanuablavu, au qai kalasi rua au sa mai vuli e Suva.

�Au dau veiwalitaka tu vei ira qo, au matai ni gone meu pasi ga mai na koro e Suva sara.� 

Kaya o Koroi ni matai ni nodra gole mai era a mai tauyavu taumada e Vunivau (Samabula) ni bera ni dua na kena iwase era lai tauyavu e Veiquawa (Raiwaqa) ka gole sara e dua na kena iwasewase e Veikoba (Nasinu).

Nikua sa levu sara na kedra iwiliwili ka era sa tiko yani vei yasai Viti kei na vei yasai vuravura.

�Ira nodra lako mai era sa vulica saraga na cakacaka tara (trade) me vaka na vuli matai,� kaya o Koroi ka dau kilai tuga na yaca KK.

Era a tauyavutaka e dua na Soqosoqo ni veivacu kara tuberi kina e vica sara na dau veivacu rogo ena noda vanua.

Mesake Tamani, Peni Delailakeba kei Inia Rarawa a so vei ira era lewena na Burotukula kei na Raivolita Boxing Club. Rarawa ka qai dauniveivakatavulici vei Inia Vuli ena gauna rawata kina na metali koula ena qito ni Ceva ni Pasivika ena yabaki 2003.

Ena 1960 vakacaca a liutaka e dua na veitalanoa o Talatala Setareki Rika ena kena gadrevi me tauyavutaki e dua na soqosoqo ni koro vei ira era sa tiko vakacakacaka ena vei koro lelevu. Ena 1970 sa qai vakaivolataki ka tauyavutaki kina na Makadru Village Association.

�Na inaki soqosoqo oya na kena gadrevi me vaqaqacotaki na isema ni neimami veiwekani, ka vaka kina na kena gadrevi talega me keimami veivuke ena cakacaka ni veivakatoroicaketaki mai na koro.

�Ena gauna vata talega era tauyavu kina e tekivu kina e dua na kumuni ilavo, qai 1976 sa gole na imatai ni lakolako ni Soqosoqo e na koro ka kau tiko kina na idini ni livaliva ni vale ni lotu. Na vale ni lotu era tara ga oira na tamai keimami, tubui keimami ka ra a gole mai Suva ena imatai ni lakolako,� e kaya o Waisake Ravatu ka sa Chairman tiko ni Soqosoqo ena gauna oqo.

Tomana o Ravatu ni maqosa ni mawe ni ligadra na nodra qase a bau lai yacova talega na nodra lai tara na vale ni lotu e Raiwaqa, Vuci, Namala ka vaka kina na kena vakalevutaki na vale ni bula na PJ Twomey mai Tamavua.

Ni laurai na draki ni bula eda lako curuma, na veiveisau sa yaco tiko sa mani nanuma kina na soqosoqo mesa tauyavutaki e dua na kabanu ni koro me ceguva e vica na cakacaka va koro e dau lavaki vei ira na lewe ni koro o Makadru

Au rawa ni kaya ena loma ni 16 na yabaki na noqu turaga ni koro voli mai era sa veivuke sara vakalevu na wekai keimami era tiko e Suva ena vuku ni veivakatoroicaketaki e na koro.

�Dua oya na kena vakarautaki e rua na taqa ni wai (15,000 na lita kei na 20,000 na lita), vaka kina na vakarautaki ni idini vou ni livaliva kei na kena vakavinakataki na neimam valenilotu. Esa lai tekivutaki talega na neimami ba ni ua, ka vaka kina na kena vakadrodroi vakavinaka na wai e na koro. Ia se vo levu tale tu na ka keimami gadreva me keimami cakava, dua na kena gadrevi me vakaoti na ba ni ua, tara na nodra vale na vakavuvale vou kei na so tale,� e kaya o Maikeli Tamani na turaga ni koro.

Ena 2014 digitaki kina e dua na komiti ni soqosoqo ka liutaka o Ravatu, ni oti e yabaki dua tauyavutaki kina na Makadru Investment Company Private Ltd ka dola talega kina e dua na sitoa ena itikotiko e Veiquawa..

Association and Makadru Investment Company Private Ltd (MICPL)

��Qo sa i ka tolu ka iotioti ni yabaki ni neitou veiqaravi na komiti ka digitaki mai na 2014. Sa tauyavutaki rawa na sitoa, tiko talega na tuvatuva ena kena sagai me tauyavutaki e dua na kabani ni tara vale ka vakatalega kina e dua na otela mai na koro me vaka ni neitou baravi era dau gadiva yani vakawasoma na kaivalagi ena vakavodo ua (surfing).

�Ena 2015 na gauna caka kina na Burotukula Day a kumuni rawa kina e $15,000 yabaki sa oti sa sivia ni $30,000,� tomana o Ravatu.

E kaya tale o Ravatu e tiko talega e dua na ituvatuva oya na kena vakarautaki talega e dua na vanua galala ka toka ravita na sitoa me nodra vanua ni vuli na luvedra, era se gonevuli toka.

�E tiko e dua na neitou koimiti ni vuli ka vakarautaki talega e dua na ilavo me ka ni vuli. 

�Ena rumu tou veitalanoa tiko kina qo keitou nanuma me caka kina e dua na computer lab ka vaka talega kina na kena caka eso na vuli kei na soli vakasala vei ira na luvei keimami era se vuli tiko,� e kaya o Tomasi Cama e dua vei iratou na lewe ni matabose ni kabani.

�Keitou nanuma talega me caka e dua na library me tiko kinana itukutuku taucoko me baleta na neimami vanua, neimami itovo, kei na ivakarau, me rawa kina vei ira na luvei keimami mera mai vakawilika ka kila tu na itukutuku me baleta na nodra vanua,� e tomana o Ravatu.

Ena Vakarauwai ni macawa oqo ena vakayacori tiko kina na soqo ni siga ni Bureotukula kara na tau soli tiko kina na lewe ni koro o Makadru.

Vaka toka oqo na nona ivakamacala o Ravatu;

�E na veiyabaki era dau sota kina na lewe ni yavusa ko Makadru ,Matuku, Lau kei na kena dra veiwekani ka ra tu e na veikoro ni cakacaka e noda vanua vakakina mai vanuatani me ra vaqaqacotaka nodra veikilai ka tau i lavo talega me cicivaki kina nodra i soqosoqo kei na veivakatorocaketaki vei ira vaka kina mai delaniyavu. 

�Na soli oqo e ra na kacivi kina na neimami qase, so era sa yali yani, ka ra a kauti keimami mai e na dua na gauna talei ni nimami koro me kedra i vakananumi. E ra le 76 taucoko ka keimami sa na solivaki ira na luvedra/ganedra/makubudra/vugodra,etc e Viti kei vanuatani.

�Takete me keimami sivia na soli e rua sa oti - 2015($15,000) kei na 2016 ($35,000).E na ta kacivaki na soli yadudua ni nanumi na neimami duidui vaka rawaka , sa na kacivaki ga na levu ni soli ni veitokatoka kei na kena i soqoni taucoko.Sega ni dua a veisisivi

�Gadrevi me da yaco yani e na 8am, tekivu vakalotu e na 9.30am ,vakasigalevu e na 12 noon ka tekivu na kacivi ni soli e na 1.30pm ka namaki me oti ka veisukayaki e na 3pm.

�E na taba tiko e dua na DVD me ra laurai na veivuvale era laki soli e na veiyaca e kacivi me vukea noda veikilai ka vurevure ni lavo baleta e na volitaki tale ni sa vakarautaki oti.Era na vakatarogi talega na qase e na vuku ni neimami bula e na gauna e liu ka yaga me keimami kila na gone nikua.�

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.