Mai Drevekai VILIAME RAVAI | Monday, September 18, 2017

Update: 11:18AM ESA koto oqo era na i kuri ni itukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu, na turaga ni Naloto ka dau veivakananumi tiko vei keda ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

Ena macawa sa oti eda raica tiko kina na nona sereka tiko o Peni Tabua me baleta na i tukutuku ni Viti Kabani. 

Ia, e vakadeitaka o koya ni tiko dina na sevi ni lavo oya ka ra sa cakacakataka oti eso na tubuda ena gauna ni veiqaravi nei Apolosi R. Nawai me vaka era sa waraka tiko eso na noda qase ena gauna qo ena noda veikorokoro na veiyalayala ka a tauca tu o Apolosi vei ira. 

A laveta tale tikoga o Tabua ena macawa sa oti na lawa ni vakawati ena kena gadrevi tiko na vakawati veicurumaki kei ira na vulagi me rawa kina ni tubu na bula veilomani.

�Oya na veiparofisai era a yalayala tu mai kina na noda qase era sa yali yani ka sa vakadinadinataki tiko ena gauna qo na veisau levu kei na veivakatorocaketaki levu ka sa vakayacori tiko ena noda vanua ena gauna qo,� e kaya o Tabua.

Ia, e tomana o Tabua ni dua na i tukutuku ena parofisai e koto oqo era e kaya,

Liwa toka na cagi mai na Ceva

Domo ni lali vesi e memela

Mo ni kua soti ni vakamelea

Tu malua ka vakadikeva

Tukutuku ni Gauna sa bera

�Na parofisai e toqai koto e cake e dusia tiko e dua na cagi e liwa mai na Ceva kei vuravura ka rogo vata tiko kei na domo ni lali vesi,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni liwa ni cagi oya e liwa tikoga ena Pasivika ka rorogo vata kei na domo ni lali ka da kila vinaka ni lali ga e dau vakayagataki ena gauna ni lotu me dau veikacivi vei keda.

�Na rorogo ni lali oya e sega tale ni qai vakamelei rawa se vakalewai rawa ia e kuria sobu tiko nai tukutuku oya ni dodonu meda na tu vakamalua ka vakadikeva ni oya nai tukutuku ni gauna sa bera,� e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni sa rogo levu ena veivanua ena veiyasa ni taoni na kabukaburaki ni itukutuku ni Kalou ka wasei ena retio, ena so na gauna ena retio yaloyalo ni oya na lali vesi e memela ka dodonu meda na vakadirorogo kina ena vuku ni gauna sa bera.

Ia, e dua tale ni qaqa ni parofisai e koto oqo era e kaya,

Ni mai rogoca ra veiwekani

Na gauna vuni a sa dolavi

Me kua sara na veisavuaki

Na i teitei saka me qaravi

Me rawa kina na tiko lagilagi

�E tukuni tiko e cake ni dua na gauna vuni esa dolavi ka me kua na veisavuaki se lomalomarua tiko ena noda i lakolako ena gauna eda sa bula donuya tiko oqo,� e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni dodonu ga me da na vakarautaki keda vakavinaka ka teivaki vakalevu nai teitei ena vuku ni veivakatorocaketaki lelevu esa na sovaraki mai ena i otioti ni gauna qo ena vuku ni noda qaravi na kawa tamata eda na bula donuya na gauna vinaka nei Viti eda sa tadolava tiko yani oqo.

�Eda sa raica na tubu ni sau ni kakana e na gauna qo ka vaka kina nai sau ni jaina ena makete, na dalo, na ginger, na yaqona ka sa dusimaka tiko me da kua ni vakawelewele ka vakayacora nai naki levu ni Kalou me da na teivaka na qele ka me rawa kina na tiko lagilagi,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa vakayacora tiko na veimata kabani na nodra i tavi, na matanitu esa vakayacora tale tikoga na nona i tavi ena veivuke vakabibi vei kemuni na dauteitei ka sa dodonu me da na yalo dina ka qarava na i teitei.

Ia, e dua tale na tiki ni parofisai e koto oqo era e kaya,

Meu sa tei vosa mada yani

Ni rogoca na turaga bale

Ira oqo noqu mataqali

Keimami veitauvutaki

Au sikovi ira na veiyabaki

Au kilai ira vakamatailalai

Ra dabeca tiko qo na uma

daimani

Ra gunuva tiko na wai makare

Kakana ka biu i wai

Ra ceguva tiko na cagi ni tabale

Mosoni qori sa yamaraki

�Na qaqa ni parofisai e toqai toka e cake e dusia tiko e dua na bose ka gadrevi kina na nodra tokitaki na kawa i Taukei era tiko ena loma ni vanua me ra sa gole ki na ra ni vanua ka mani takosova na veitalanoa oya e dua na turaga ni Cakaudrove ena nona gadreva me vakaraitaka na veiwekani e tiko vua kei ira na tawana na loma ni colo ni vanua,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa qai vakamatatataka ena bose oya na turaga ni Cakaudrove ni oira na nona mataqali era tiko ena colo ni vanua ka ra veitauvutaki era dabeca tiko na uma ni daimani ka ra gunuva tiko na wai makare kei na nodra ceguva tiko na cagi ni tabale me sa kua ni vakabau na ka e bosei me baleti ira ena nodra tokitaki.

�Vei kemuni na noda ko ni vakaitikotiko ena loma ni vanua era sa kila oti tiko mai na noda qase era a tiko ena bose ena gauna oya ni ko ni bika toka nai yau bula kei Viti era sa umani tu ka lako vata kei na wai savasava vinaka,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni yau bula kei Viti esa tatadoladola ga mai ka sa na sega ni rawa ni qai vakataotaki tale ena vuku ni gauna esa rui lekaleka ka me da sa yalo vata na veiyavusa ena noda veilomani ka me da veitalanotaka na noda veivakadodonutaki ena loma ni noda i tikotiko ena i tutu, o koya e dododnu me liu kei na kena veitarataravi sobu me rawa ni taucoko ka vinaka kina na noda tiko.

�Nai yau bula esa wawa toka ena loma ni qele e waraka toka na lewa ni gauna ena noda na vakadodonutaki keda na kawa i Taukei ia kevaka me sega me vaka ni vakamatana tu na vanua ena yaco na leqa ena vuku ga ni noda talaidredre,� e kaya o Tabua.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.