Mana na wai vaka-Viti VILIAME RAVAI | Monday, October 9, 2017

Update: 11:01AM ESA koto oqo e ra nai kuri ni wai vaka-Viti ka da vuli tiko mai kina ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

63 LATILATI 

1. Me mamai na titi ni dogo, tilo na wai, biuta tani na kosana. 

2. Me mamai na tamole ni Viti, gunuvi na kena wai, qai biu tani na kosakosa. 

64 LAUTA NA KABOA (ika) 

1. Nomu qaqalo e laukata mo terega kina na yaya vakamarama. Ena mudu na vutu, na sega talega ni na curuma na gaga. 

65 LEVULEVU 

1. Saniva mai na wabosucu, covuka, covidra kei na botebotekoro, tawana ena beseni levu se kuro levu. Vusoya matua me yacova ni sa sosoko vinaka. Vakadewataka kina tavaya lelevu. Katona vinaka tu. 

Gunuva e 1 na bilo levu ni o yadra, 1 na bilo levu ni o vakarau davo. Gunu oti ga, mo davo ka moce lutu sara. Vakawasoma ko na tadra. 

Nanuma mo masulaka na nomu taoqota na vuremu, vakurekuretaka matua. Dua na bilo levu qai sara yani ki saula. Vakarau moce me vakarautaki, waqara na sitovu vakalailaitaka na kena Igu. Laiva na katakata me curumi iko yani. 

Yaga vaka levu na yavalata na yago i wai, mo qalo nunu ka teketeke vakaukauwa me tadre vinaka na yago tuki vinaka na uto ka yavala kina nai sema ni yago, me wasoma taki na kena vakayacori na vakaukauwa yago oqo me lutu kina na yago ka bulabula kina na uto. 

66 LUARAKI DRA 

1. Seisei na drau ni vasili ni viti damu (matailailai se lolokula, vakawaikatakata, me qai dau gunuvi wasoma. 

67 MACAKE 

Na macake e vu mai ena kena laukana vakasivia na kakana kamikamica. Dau tauvi ira vakalevu na gone. Dau vulavula na yame, vakavuna me boica na loma. Ra sega ni taleitaka na kana, qai dromodromo kata na nodra suasua. 

1. Qili na drau ni kavika, kari na tolona, yaca na cagolaya, vusoi qai gunuvi. 

2. Tuki se yaca na cagolaya, tavuloni ka vusoi ena wai katakata tabua qai gunuvi. 

3. Vakarikaria mada na tolo ni wi, qai karia mai nakena e tiko e loma, tavulona, vusoi ena wai katakata, gunuvi 

4. Yaca na cagolaya, tuki na  drau ni tavola, me rau qai vusoi vata ena waidroka, gunuvi 

5. Kari na tolo ni maqo dina qara i matanisiga, vuloni, gunuvi me bogi va. 

6. Sava vinaka na totowiwi, sovusovu ni drau ni quawa, kei na drau ni kavika, mera qai mai usoraki ena dia ni sepuni me yacova ni sa vakawai. Vakaturuma ena turuturu ni waimai na paipo, qai lobaka ena dua na isepuni. Ke sinai vakarua na sepuni, sa na daumaka sara. 

7. Me qili na drau ni kavika, kari tale na tolona. Rau qai waki vata, vusoi ena wai batabata, gunuvi. 

8. Me beti mai drau ni kavika kei na drau ni molau, sava vinaka, tuki qai vusoi vata kei na wai. Qo e dau yaga sara vei ira na gone ke tabukatalautaki. 

9. Me beti mai na drau ni tavola, vusoi ena wai batabata, me tabukatalautaki. 

10. Kari na tolo ni maqo dina, vakawaikatakata, vusoi, gunuvi ni se bera na kana. 

68 MACAKERUA 

1. Me rau qili na drau ni seuvaci kei na drau ni botebotekoro, qai sui kina na yaya vakayalewa. 

69 MATA (mavoa) 

1. Mamai se tuki na drau ni yalu, kena wai me qai sui kina na mata. 

2. Beti na drau ni dilo, sava vinaka, vusovusoraki ena loma ni dua na beseni ena sova tu kina na wai droka. Oqo mena na sava kina na mata. 

70 MATA-NI-IKA 

1. Musu na tolo ni yalu, karia tani na kulina i sau, qai katia na kena e loma me matailalai, vakaturuma vakalalai kina na waidroka, qai kina buluta kina na mata- ni- ika. 

71 MATA-NI-OSE 

Mataqali karokaro matailelevu, se dua na mavoa makawa, dau toka ena yava kei na liga, dau sega ni mavo, mamaca dredre, rairai vaka na drakulu e daku ni ose. Rairai o koya beka e vakatokai kina me mata-ni-ose. 

1. Qili na drau ni wabosucu, sui kina na matana, vesu ena isulu savasava. 

2. Qili na drau ni lata ni viti (drau i lalai), sui kina na mata ni mavoa. 

3. Vakararagi na drau ni bulatawamudu, loba na kena wai ena mata ni mavoa. 

4. Qili na drau ni kaukamea, sui ena mata ni mavoa, bulu/ botani kina na mata ni mavoa , vadreti. 

72 Mate NI GACAGACA (TB-tuberculosis) 

Tibi ni yatevuso. O koya e tauva e dau lila, lutu na yago, kasivi taki se lua taki na dra vusovusoa, vu maca. 

1. Mamai na drau ni sinu (baravi), gunuvi na kena wai. 

73 MATE NI IVI / MATE NI SOLO / KARA 

1. Tuki na tolo ni covatu, yacaraki ena mata ni solo se kara. 

74 MATE NI SUKA 

1. Vusoi vata kece na drau ni nuqanuqa, wbi kei na drau ni mlau tagane, gunuvi 

Kena Tabu: kakana vaka sorena me siga va. 

2. Kari na kuli ni kavika kei na kuli ni mulomulo, vuloni, vusoi, gunuvi. 

3. Cecegi mai na kuli ni mulomulo, kari laivi na kulina i tuba. Tuki vakamatailalai, saqa. Biuta kina e 2 na itaki ni ti, lase tavu ni cakau (o koya e dau ibena). Vakadewataka, gunuva e 1.5 na itaki ni oti na kana. 

4. Keli mai na waka ni soni, tuki qai losea vata na yaqona waicala gunuva tiko. 

5. Kari na waka ni soni, loba me isui ni mavoa ni mate-ni-suka sega ni maca rawa tiko. 

6. Kari mai na kuli ni nokonoko, 1 na itaki ni ti na yaqona. Me vakarauta toka ga na wai me losei kina na kuli ni nokonoko kei na yaqona, vusoi, gunuvi. 

7. Me ra kari na kuli ni dawasere kuli ni lolo (damu se vula) kei na kuli ni w kau. Ra dui oloolo mera tautauvata na kedra lelevu yadua na kuli ni kau, vusoi ena wai dranu. Nida gunuva oti, eda na suasua wasoma, so ena coka sara. 

8. Lose na drau ni wabosucu ena wai katakata, gunuva wasoma. 

9. Yaca na lewe ni cagolaya, lose ena wai katakata, gunu wasoma. 

10. Me tuki na waka kei na tolo ni wacece, vusoi na drauna, gunuvi. 

11. Me beti mai na vusovuso ni drau ni quawa, sava vinaka. Vusoi, gunuvi. Qo e vinaka me wainigunu ena veisiga. Gauna ga o via gunu kina, gunva. 

75 MATE NI UTO 

1. Kari na kuli ni sagale, qai vusoi ena wai batabata, gunuvi. 

2. Me kari na kuli ni makosoi, vuloni, ena waikatakata, gunu ni sa via batabata, gunu tiko me yacova ni sa waicala. 

3. Me tuki na drauna kei na tolo ni wacece, biuta tani na sena kei na vuana, vakawai vakarauta, saqa, gunuvi. 

E wai tale ga ni paralase, wamalai, tubunidra, mateniuto, kei na mate ni suka. 

76 MATENIVULA (me rawa ni lako vinaka) 

1. Beti mai na drau ni senitoa damu, vauvau, bele kei na kalabuci, vusoi sara vakavinaka me weliwelia, vakawai, gunuvi. 

77 MATETAKA (Tadoka) 

Mate veitakavi, dewa totolo, sega ni macala na vuna - savu na ucu, droga na domo, katakata na yago. 

1. Drau ni molikarokaro, drau ni uci, drau ni botebotekoro, drau ni vulokaka. Bosobosoraki ena loma ni beseni, sova yani na wai katakata me i kuvui. 

2. Drau ni vativati kei na drau ni kosipeli me qai saqa se vusoi vakasosoko sara gunuvi. 

3. Wabosucu, vativati,totodro, botebotekoro. Me tuki se vusoi vata na wabosucu, vativati, totodro kei na botebotekoro, vakalailai na waikatakata, kuria na waibuta. 

4. Me tuki na kuli ni dabi, saqa gunuvi ni se katakata toka 

5. Beti mai na drau ni vevedu, vusoi, vakawaikatakata tabua, gunuvi. 

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.