Veisiko na Roko Tui Lau VILIAME ODRO | Monday, October 9, 2017

Update: 11:02AM NODA Railesu e na macawa oqo e da na wilika kina na nodra veisiko vei ira na nona lewe ni yavusa na Roko Tui Lau.

Ni tei wilika sara yani na i tukutuku ka a tabaki e na Na i Lalakai e na yabaki 1963:

E a vakayacori e na Matanisiga Hall e Suva e na bogi ni Tusite sa oti oqo, e dua na nodra bose na lewe ni yasana ko Lau ka ra tu vakacakacaka tu e Suva.

A vakavu na bose oqo mai na dua na nodra kerekere ki na Bose ni Yasana ko Lau na lewe ni yasana ka ra tu e na vanua ni cakacaka e Suva, kei na veivanua tale e so, de rawa ni dau talevi ira vakayabaki na nona lewe ni yasana na Turaga na Roko Tui Lau, ka me rawa ni vakamacalataka ka veivosaki vata kina kei ira e na veika e so ka yaco tiko e na nodra loma ni Yasana.

Sa mani yaco na nodra kerekere ko ya na lewe ni Yasana ka ra tu tani tu e na nona sa mai veilakoyaki sara voli ni oti na Bose Vakaturaga na Turaga na Roko Tui Lau (Ratu Isoa Gavidi) ki na veivanua ni cakacaka mai Namaka, Lautoka kei Vatukoula me veivosaki rawa kina kei ira ka qai mai kaciva sara e dua na Bose e Suva e na yakavi ni Tusite sa oti.

Era a lewe levu sara na lewe ni yasana era a yaco rawa yani, ia me vaka ni a siga toka ni cakacaka e a mani sega ni sinai vinaka sara na vale.

Ni tekivu na bose e a kaya na Roko Tui Lau ni a tokona sara ga vakaukauwa na kena vakaturi e na Bose ni Yasana ko Lau na mosoni me dau vakataleva ko koya na nodra i tikotiko na lewe ni nona yasana ka ra tu voli e na nodra veivanua ni cakacaka.

SEGA DINA NI KILA

E a kaya ni dau vu vakalevu na nodra vosavosa ka lule vakalevu na yalodra na lewe ni yasana, e na nodra sega dina ga ni kila na veika ka dau vakayacori tiko e na nodra yasana, vakabibi sara talega e na nodra vei koro kei na nodra dui Veitikina.

Na Roko sa i koya na i liuliu Vakaitaukei e na Yasana ka sa i koya talega ka kila vinaka cake na veika raraba ni tikotiko ni lewe ni vanua e loma ni yasana, a ya na Veitikina kei na veikoro yadua.

DINAU LEVU

E a dewa sara na i vakamacala nei Roko Tui Lau ki na dinau levu baleta na vuli ka sa tu, ka la�ki sota kaya e na gauna ka la�ki taura kina na i tutu ni Roko Tui Lau.

Na kena levu taucoko e 23 na udolu na paudi ka dodonu me saumi yani ki na Tabacakacaka ni Vuli.

Na i lavo oqo e okati kina e dua-na-i-kava ni kedra i sau na qasenivuli ka ra veivakatavulici tu e na koronivuli ni Veitikina.

E vakaraitaka talega ko koya ni dau sauma tiko na Yasana ko Lau e 20 na sikolasivi mai na Vulinitu mai Matavatucou, ka tauya rua ki na veikoronivuli (sekonadari) tale e so.

E solia tale tikoga na Yasana ko Lau e dua na i wase ni lavo ki na Ratu Sukuna Memorial School e Suva.

E na vuku ni dinau levu oqo e a kaya kina vakaoqo o Roko Tui Lau,�Era sa duavata na lewe ni yasana ko Lau me musu tani tale e tauya 1 na paodi e na veitani niu era rawata me saumi kina na dinau oqo, ka sa kena vo tu e na yabaki oqo e 18 na udolu na paudi�.

VEIVUKE KI TAMAVUA

A basika cake talega mai e na veivosaki oqo na veivuke vakailavo ka dau soli tiko vei ira na lewe ni yasana ka ra curu tu vaka tauvimate e na valenibula mai Tamavua, kei ira na wekada ka ra leqa tu na i tuvaki ni yagodra mai nakoro. E kaya o Roko Tui Lau ni veigauna e liu e dau soli tiko e tauya 1 na paudi vei koya na wati koya ka tauvimate, ka ra tauya 1 na paudi talega na luvedrau, ia, ni raici ni sega ni lako vinaka tiko mai na soli ni Yasana, sa mani lewa na Bose ni Yasana ko Lau e na vula ko Okosita sa oti me lutu sobu na nodra i wasewase na gone ki na 10 na silini e na dua na vula.

E dua na ka bibi ka vakaraitaka ko Roko Tui Lau e na nona kaya ni lewe vuqa sara tu madaga na lewe ni yasana ko Lau era sega tiko ni kila na kena wasei, se vakayagataki tiko vakacava na i lavo ni yasana.

E lewe vuqa vei ira era vakabauta tu ni sauma tiko na Yasana na kedra i sau na Roko, na Buli ni Veitikina kei ira na Ovisa ni yasana se Turaganilewa i Taukei.

Na kedra i sau ko ira na i vakalesilesi ni yasana oqo e lako vakadua taucoko sara mai na Matanitu ka sega ni sauma na yasana.

SOLI NI YASANA

A vure cake talega mai e na Bose oqo na nodra vakataroga e so na lewe ni Yasana se rawa ki na Yasana se na Tabacakacaka i Taukei me ra dau sauma vakalalai se vakatikina na nodra Soli ni Yasana na lewe ni Yasana ko Lau ka ra cakacaka tu e na veivanua ni cakacaka.

A vakaraitaki e na loma ni Bose ni na rawarawa sara ni vakaycori ko ya kevaka e dua na veivosaki me vakadonui kina me dau musuki na kedra i sau vakamacawa se vakavula na tamata cakacaka lewe ni yasana me baleta na nodra Soli ni Yasana.

E na tikina ko ya e a kaya kina ko Roko Tui Lau ni sa dau vakaroti ira oti na Buli ni Veitikina me ra dau taleva na veikoro ka vakasalataki ira na lewe ni nodra Tikina ni sa rawa me ra sauma vakalalai se vakatikina ga na nodra Soli ni Yasana me yacova ni sa saumi oti sara yani vakadua.

Sa vakayacori sara tiko na gaunisala oqori vei ira na lewe ni mataivalu, ka vaka talega kina vei ira ka ra cakacaka tu mai Vatukoula.

WAQA NI YASANA

E a vure cake talega e dua na i vakamacala e vale ni Bose ka kainaki kina ni vaka me ra sega ni bau galele tiko na lewe ni Yasana ko Lau me ra vakayagataka na waqa ni yasana na �Yatu Lau�.

E kaya o koya ka vakamacala tiko ni sa levu wale tikoga na veivosaki baleta na waqa, ka rairai vu mai na nodra sega tiko ni raica na lewe ni yasana na kena yaga na waqa ka sega ni sotavata talega kei na i lavo me rawata mai ki na yasana.

A qai vakamacala e kea ko Roko Tui Lau ni yaga levu taudua ni waqa ni yasana me vakavodoki mai kina na kako kei na nodra i usana na vei yanuyanu mai Lau ki Suva.

A kuria na tikina ko ya ko Roko Tui Lau ni kaya,�Sa veivosakitaka tiko na Yasana ko Lau e na gauna oqo me sa na volia tale e dua na waqa me tautauvata kei na �Aoniu� ka me na kena i sau taucoko e 36 na udolu na paudi. Oqori e sega ni kena i balebale me sa na lavaki tale kina e dua na i kuri ni Soli ni Yasana ka ra sauma tiko e na gauna oqo na lewe ni yasana�.

A i lavo ka nakiti tiko me voli kina na waqa ni Yasana me na lako mai vakadinau mai na dua na kabani ni inisua na �Liverpool Insurance Co. Limited� mai Lodoni e 23 na udolu na paudi, e 8 na udolu na paudi mai na i uma i lavo maroroi tu baleta na sosomitaki ni waqa (Replacement Fund), ka qai 8 tale na udolu na paudi mai na dua na uma i lavo e na veitaqomaki ni cagilaba (Hurricane Relief Fund).

VOLA NEI TORA

Ni sa vakarau me tini na Bose, e a qai kaya o Roko Tui Lau ni a sega ni vinakata na Yasana ko Lau me vakaraitaka mai na lomana e na dua na ka me baleta na i vola ni i Lawalawa ni Vakavulewa mai na Yasayasa Vakara (Fijian Western Democratic Party) ka cavuti kina e vuqa na veika bibi baleti ira na Turaga sau ni noda vanua. 

Sa mani lewa ga na Bose ni Yasana ko Lau e na vula sa oti me sa na dau vakarautaki tiko e 5 na drau paudi e na veiyabaki me baliti ira na Gone Turaga na Tui Nayau.

A i naki ni lavo oqo me vakataudeitaki tiko ga ka vakaukauwataki talega kina na i tutu Vakasau e Lau na Turaga na Tui Nayau, ka sa i vakaraitaki talega ni nodra sega ni vakacauoca na lewe ni yasana me ra colata na i tavi vakaturaga kei na i colacola vakavanua ka dau lavaki vei ira.

A qai tini na Bose e na nona vakavinavinaka ko Josua Bogidrau (o koya ka a liutaka na Bose) e na vukudra na lewe ni yasana ka tiko e na veivosaki e na nona yaco rawa yani na Turaga na Roko Tui Lau me la�ki vakamacala vei ira e na veika e baleta na nodra yasana, ka tauca talega na nona vakavinavinaka vei ira na lewe ni yasana era a yaco rawa yani e na yakavi ni siga ko ya.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.