Ota ni gauna sa mai lili VILIAME RAVAI | Monday, October 9, 2017

Update: 11:05AM ESA koto oqo e ra nai kuri ni itukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka dauveivakananumi tiko vei keda ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

E vakaraitaka ko Peni Tabua ni dua na qaqa ni parofisai e koto oqo era e dusia tiko vei keda e dua nai tukutuku levu ena kena vinakati tiko me da na duavata tikoga na kawa i taukei ka me kakua na tatawasewase. Na tiki ni lawata e toqai e ra e kaya,

Au curu mai vale vulavula

Sa duri nai titoko koula

Tikite ni gauna au sa taura

Me kua sara na lomalomarua

De dua e kavoro na uluna

�E dua na vale vulavula e tukuni tiko ena parofisai oqo ka laurai toka kina e dua na titoko koula, ia eda kila vinaka ni dua ga na vale vulavula e kilai levu e vuravura sai koya na nona i tikotiko na Peresitedi kei Amerika,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa mai tauri rawa talega e kea na tikite ni gauna se nai dola ni gauna ka sega ni vinakati kina na lomalomarua ni ka ni na rawa ni vakavu leqa se na vakavuna na kavoro ni ulu.

�Sa gadrevi vei keda na kawa i Taukei me da sa na tu vata ka me kakua vei keda na tawase ka ni sa na yaco mai na gauna vakalou vei keda meda na vakamuria ga mai na nona lewa na Kalou,� e kaya o Tabua.

Ia, e dua na qaqa ni lawata e toqai e ra e kaya,

Ni rogoca na mala ni noqu vosa

Ni masuta na Kalou ko Jiova

Me solia vei keda na loloma

Na lewa ni Kalou sa dola

�Sa dola tiko na lewa ni Kalou ena gauna qo ena noda vanua lomani o Viti, ke o vinakata se sega sa na yaco ga mai na nona gauna ka sa gadrevi kina na noda yalomalua ka vakarorogo ena vuku ni nona lewa vakabibi mo na lesu ki na nona vosa na Kalou me na cereka vei iko na dina ni itukutuku ka na basika tiko ena i otioti ni gauna qo,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni sa rui bibi na noda masu vakalevu ka me kakua ni yaco na lewa ni meca ena nona na kocova na veika e noda ka dodonu me da taukena ni sa solia oti tu na Kalou e ligada mai vei ira na tubuda era sa bale yani.

Ia, e dua tale nai kuri ni lawata e toqai koto oqo e ra e kaya,

Gauna oqo e vakatatiki

Yaco tiko na vakawirimadigi

Ni rogoca tu na vakabisinisi

Me kua na butakoca na silini

Cakau gaga na kena voidi

�Ena yaco tiko na vakawirimadigi ena vuku ni vakayagataki ni noda i yau bula, na vakacici bisinisi kei na tavuki ni vanua ena vuku ni veisau ni gauna ia me da na qaqarauni tiko ni gaga tiko na voidi e vakayagataki tiko me na rawa ni vakayalia na noda qarauna na na veika e noda,�e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni veika e dodonu mo taukena ena vuku ni nodra sa cakava ka wasewasea oti tu mai na noda qase ni bera ni qai mai yaco na veivaluvaluti vaka veiyavusa, basika na vuku vulagi, lotu vulagi kei na veika vulagi tale eso ka sa mai vakavuna na noda sega ni vakabibitaka na veika e dina e baleti keda

Ia, e koto oqo e ra na tiki ni lawata ka kaya,

Na wa ni livaliva ka calidi

Ka vakuru mai cake na idini

Ota ni gauna sa mai lili

Ra sa wirica na kena madigi

Sa veidretaki tu ko Viti

Waraka ni vosa na Verenisi

�Na ota ni gauna sa mai lili ka sa matata tale tu ga vei keda ena gauna qo ni sa dola oti na noda gauna ka lako vata tu oqo na kena veidretaki tu o Viti me vaka e tukuna na parofisai ka cavuti tale tikoga na calidi ni wa ni livaliva, sai koya na talevoni, na rarama, na mona livaliva ka tiki kece tiko ni livaliva,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua na kena cavuti na kena veidretaki o Viti e kena i balebale na veimatanitu lelevu era sa tatadrataka tu mai na nodra gadreva me ra cakacaka vata kei Viti ena nodra sa kila rawa tu na kalougata e tiko e Viti kei ira na kena kawa tamata dau loloma ka dauveiciqomi.

�E tukuna toka na lawata me waraki mada na vosa ni Verenisi se na vosa ni �Prince� sai koya na Tui se Ravouvou me macala nai naki ni itukutuku e na vuku ni madigi,� e kaya o Tabua.

Ia, e dua na tiki ni parofisai e koto oqo e ra e kaya,

Ra veitarogitaka na gauna

Na kena parofisai sa vuqa

Ko cei na vuku na kaukauwa

Me vukica na noda gauna

Vosa cake o Tui ni vuravura

Malua malua me vude i liu o Burotukula

�Esa levu na i rogorogo ni a veitarogitaki na gauna ka sa kilai oti ni a qaqa kina o Viti ena veisivi buli sui mamaca, ka tarava na levu ni parofisai ni gauna ia ena qai macala ga na kena dina ena gauna e na basika kina na dina ni parofisai,� e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni a tukuni e na vucu me na vude mada o Burotukula, ia o Burotukula na yanuyanu ka sa kilai ni a lutu dromu koto vata kei na kena i tukutuku.

�Sa basika oti se sa vude oti o Burotukula ena vica na yabaki sa oti ena nona veivakasalataki tiko e dua na marama ni Matuku se Burotukula vei ira na noda mai na yasayasa vakara ka vakabibitaka tiko na veika baleti keda na kawa i Taukei, ia sa vude rawa o Burotukula ka sa vo na kena cakacakataki na gauna vei keda na kawa i Taukei ena noda na tucake vakadodonu ka yadrava na gauna kei na noda masuta na Kalou me vakacilava vei ira na noda veiliutaki na ka dina ni na rawa ni sereki keda na kawa i taukei na dina oqori,� e kaya o Tabua.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.