Dodonu mo na taroga VILIAME Gavoka | Monday, October 9, 2017

Update: 11:06AM ENA noda veiwasei me baleta na vakailavotaki ni kawa itaukei, au gadreva me�u vakadreta tale na kena bibi meda veitalanoataka vakavinaka, ka taucoko, na veika kece eda tuvatuva ka tiko kina.

Au vosa tiko oqo ni vaka eda dau madua na taroga na veika matailalai baleta e dua na �project� e mai vakadaberi ena noda tikina. E vakabibi na yalo madua oqo ena noda taroga se e vica na i lavo eda na rawata kina (how much will we make?)

E vaka eda sa kilai na kawa i Taukei nida sega ni dau taroga na veika vakaoya, ka�u vakabauta nira sa kila tiko na dau ni bisinisi, ka ra dau biuta tu ga mai vakarabailevu na nodra i tuvatuva e baleta keda. E dau ubi raraba tu ga ena �economic benefits�, oya na cakacaka, veivakatorocaketaki raraba kei na veitikina tale eso.

Ena dua na nodatou koro e Nadroga, eratou a lako mai na tabana ni matanitu ka mai vakaraitaka vei ira na lewe ni koro e dua na vakatutu vakabisinisi ka gadrevi kina na nodratou qele. Nira sa vakamacala oti na i lakolako ni matanitu oqo, e a taroga sara e dua na kena turaga se e vica na i lavo eratou na rawata kina. Kena i sau mai vua, �a cava o taroga kina oqori?�.

E ka ni rarawa ni vaka sara tu ga oya na i vakarau ni veitalanoa kei keda. Kevaka eratou a tovolea oya vei iratou e dua na mata tamata e Viti, ke ratou a rogo vosa vinaka!

Ena so na veitalanoa vakaoqo era dau liutaka mai na Roko se i Vukevuke ni Roko, ka sega ni rawa meda tarogi ira ena veitaro vakailavo e dodonu meda taroga.

Ia, oqo me veisau. Meda taroga sara ga vakamatata se e vica e noda. Meda kakua tale ni madua. Oqo na veivosaki vakabisinisi, e veivosakitaki kina na i lavo, ka da taroga sara ga vakamatata, se e vica na i lavo ena rawa kina. 

Mera kila na veitabana ni matanitu, na vale ni volavola ni yasana se tabacakacaka ni qele maroroi, nida via kila, ka dodonu vei keda meda kila taucoko na veitikina vakaoqo. Nira gole mai, me ra vakavakarau ka namaka tiko nida na taroga na taro oqo kivei ira.

Ena kena au rekitaka oya ena dua tale na nodatou koro e Nadroga ka tiko kina e dua na mataqali vatu ka rawa ni vakayagataki ena vuqa sara na veiqaravi ni veivakatorocaketaki; wili kina na buli simede. Eratou a mai vakadidike kina e dua na kabani, ka yacova sara ni ratou sa yalo dei, ka tuvatuva ka vakailavo mera kila na lewe ni mataqali na veika era na rawata ena veiyabaki ena �royalties�. E vakaitamera sara na veika e vakaraitaki oqo me nodratou na mataqali, qai kena i kuri na cakacaka kei na veivakatorocaketaki tale eso. 

E kilai talega na levu ni vatu e tiko vei iratou oqo e vakaitamera ka na vica sagavulu na veiyabaki mai muri ena kedra qaqi tiko. 

Ni ra sa kila vakaoya na i lavo era na rawata, ena qai tiko na yalo e dei me sa vakadonui na kena qaqi na vatu.

E vica na veika ni veivakatorocaketaki lelevu eda vakadonuya ena veigauna sa oti yani, ia, era mai yaco mera sega sara ni vakavotukana me vaka na noda nanuma. 

Oqo e rau wili kina na vaini kei na mahogany. 

E a totoka na kena robota tu na noda veidelana na vaini kada vakatoka tu me �green gold�, ia, me yacova mai e daidai e sega sara ni vakavotukana na kena vinaka kivei ira na wekada era soli qele kina. E vaka talega oya na mahogany, ka da dau cauraka voli ni kena e loga levu matua taudua e vuravura, ia, eda sega ni raica mera vakailavo kina o ira na wekada e nodra na qele. 

Meda vuli mai ena veika vakaoqo, ka me matata sara tikoga ena i tekitekivu, se na cava eda na rawata kina vakailavo. Ena tabana na tei kau, e dodonu meda kila se ena vica na kena i sau vakailavo e dua na vunikau ni sa matua. O ira era kila era kaya ni sau levu duadua na yasi se sandalwood. Meda kila e vica ena rawata vei keda e dua na drau na vu ni vaini; se dua na drau na vu ni mahogany; kei na dua na drau na vu ni yasi. Meda kila rawa oqo ka digidigi kina.

Kivei ira na wekada dauteidovu, era via kila se cava na i sau ni dovu ni se qai tekivutaki na musumusu, ka dau vakatokai me �forecast price�. E tiko talega na i sau taumada e kilai baleta na niu kei na vei voli tale eso. E mana na cakacaka vakabisinisi ni kilai vakaoqo na i lavo eda rawata ena veika eda vakaitavi kina.

Me vaka talega oya na noda veitalanoa ena veivakatorocaketaki vakabisinisi e vakayacori ena noda tikina. Kevaka e noda qereqere se nuku; kevaka e dua na otela se bisinisi vakasaravanua; kevaka e tei na niu se yasi; meda kila rawa se e vakacava na i lavo eda rawata mai kina. Me kakua na vakadonuya na veika ni se buwawa tiko na tikina bibi oqo. Era sega ni vakaoqo o ira na veikawatamata eso eda lewe ni vanua vata e Viti, ka dodonu meda vakadadamuri ira.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.