Na vivili drokadroka Viliame Ravai | Monday, November 13, 2017

ESA koto oqo e ra nai tukutuku kei na i vakasala ni veimataqali ika kei na sasalu ni noda qoliqoli ka veivuke vei kemuni na dauqoli mo na vulica kina na veika bibi e dodonu mo ni cakava ena gauna ni qoli kei na kena lawa ka vakarautaka na SPC (www.spc.int) ni rau sa veitaratara vata kei na LMMA Network (www.lmmanetwork.org), ni wiliwili sara yani.

Na veimataqali vivili drokadroka kei na vanua era vakawa kina

Na vivili drokadroka e dua na vivili levu ka rawa ni tubu me 2 na kilokaramu na kena bibi.

Na qana e bibi kei na rabailevu na kena isogo ka vakatokai ena so na gauna me mata ni pusi ka rawa ni sogota na vanua e tadola tu kevaka e vakayavalati se me vakamatei.

O ira na vivili drokadroka era qolivi baleta na lewedra ra dau volitaki na qana me qaqi me ra ibulukau, veiyau mokowaliliva eso ka me ra iukuuku tale ga.

Na vanua era kune kina na vivili drokadroka e tekivu mai na wasawasa na Idia ka curuma sara na Ra kei Esia, ki na wasawasa na Pasifika ka yaco sara ki Vanuatu.

Ia, era sa ra la?ki vakawataki ki Toga kei French Polynesia.

Na veivanua era susu kina kei na nodra i kanakana

O ira na vivili drokadroka era taleitaka na waitui kui kaukauwa kei na tutu ni veicakau ena cakau lase.

Na luve ni vivili drokadroka era dau vuni ena veiqakilo kei na qara eso.

O ira sa ra matua toka era dau veitosoyaki e na bogi me ra kana kau (lumilumi damudamu ka drokadroka).

Era laukana mai vei ira na qari, ura kei na so tale na vivili, kuita kei na ika lelevu.

Na nodra vakasucu kei na i vakarau ni nodra bula

Era tiko na vivili tagane kei na vivili yalewa ka rawa ni ra vakaluveni e na gauna e 130 ki na 150 na milimita na kedra balavu ka ra sa yabaki 4. O ira na vivili drokadroka era dau vakaluveni ena vula ikatakata; ia e na vanua katakata era dau vakaluveni ena loma ni yabaki taucoko.

E na gauna ni nodra vakasucu, dua na vivili drokadroka e biuta mai e milioni na yaloka ki waitui ka ra qai veiwaki vata na nodra wai na vivili tagane.

Dina ga ni ra bibi cake, na yaloka era ciri yani oqori era kuitaki tiko ena dua na vanua balavu sara.

O ira na yaloka ka ra sa veiwaki oti era tubu me ra luve ni vivili lalai ka ra ciri tiko e waitui.

E lailai mai na dua veiyaudolu na luvena era na bula me ra vakaitikotiko e na dela ni boto ni sauloa ka ra maroroi tiko me rauta e 3 ki na 5 na siga.

E lailai mai na dua e na veiyadrau na luve ni vivili lalai era na bula tiko me ra matua mai.

Na i vakarau ni qoli

Na vivili drokadroka era dau tomiki mai vei ira na daununu, dauqalo kei ira era qalova na cakau e na di ni mati.

Na leqa esa kunei tiko ni o ira na dau vakayagataka na icegucegu era vakavuna na qeyavu ni vivili drokadroka mai na levu na vanua. Na susugi ni vivili sa kasura e na levu na veivanua vaka Melanisia.

Na i vakarau ni veiqaravi kei na veika ka rawa ni vakayacori

E levu na Tabana ni Qoliqoli era sa yalana na yalayala e ra baleta na lelevu ni vivili (rauta na 130 ki na 150 na milimita na raba ni qana) ka kena i naki me rawa kina vei ira na vivili yadudua me ra vakasucu vakadua mada ga ni bera ni ra qolivi.

E levu na veimatanitu sa vakatabuya na vakayagataki ni icegucegu kei na kena i yaya e na qolivi na vivili drokadroka.

Na lawa oqo sa rawa ni vukea na maroroi ni vivili lelevu cake ka ra sa vakaluveni tiko ka ra vakaitikotiko e na wai titobu ka ra sa rawa ni ra vakawa ena veivanua mamatia.

Sa na sega soti sara ni yaga na veilawa vakaoqo e na veivanua sa qeavu kina na vivili drokadroka baleta na qolivi vakalevu ni iqoliqoli.

Ena so na matanitu sa vakatabui kina na qolivi ni vivili drokadroka me 15 na yabaki me rawa ni ra tubu tale mai na kedra iwiliwili. Ni sa rui voli levu sara na vivili drokadroka e dredre vei ira e levu ena veikoro me ra tarova na kena qolivi mai vei ira na dauveivoli.

Na qaravi ni veilawa eso mai vei ira na veikorokoro e vakatau ki na iwiliwili ni vivili drokadroka. Kevaka esa lutu sobu sara vakalevu na iwiliwili ni vivili drokadroka na veika e rawa ni vakayacori oqo:

lme vakatabui na qolivi ni vivili drokadroka ena i qoliqoli voleka. Na iqoliqoli vakatabui me rauta toka e vica na yabaki me rawa ni vakatuburi cake tale na kedra i wiliwili ka ra vakaluveni talega na vivili drokadroka sa ra matua;

lme tauyavutaki e dua na iqoliqoli vakatabui vakadua e na vanua ka ra tiko kina na vivili drokadroka matua (se na vanua me tekivutaki kina na susu vivili drokadroka). E vakanamata tiko na rai oqo ni o ira na vivili drokadroka matua era na tubu ka ra vakaluveni e na i qoliqoli vakatabui vakadua. Baleta na lekaleka sara ni gauna era ciri tiko kina na luve ni vivili lalai e waitui, sa rawa ni ra tiko ga na luve ni vivili drokadroka lalai oqo ena iqoliqoli vakatabui se na vanua kui voleka eso;

Kevaka era bulabula vinaka o ira na vivili drokadroka ka ra sa tiko rawa, se sa taucoko tale mai na iwiliwili ni vivili, oqo eso na vakatutu me vakasaututaka tikoga kina na iwiliwili ni vivili drokadroka;

lna tauyavutaki ni veiveisau vakaveitaravi ni iqoliqoli sa wasei oti tu. Kevaka e lima na iwasewase lalai e na dua na iwasewase oqori sa rawa ni maroroi tu ka sega ni qolivi me va na yabaki ka rawa ni vukea na vakacokotaki ni vivili drokadroka ka ra vakaluveni;

ltauyavutaki na yalani ni dua na iyalyala vakoro (levu ni taga dua na yabaki).

Na Tabana ni Qoliqoli e rawa ni vukei ira na lewenivanua ena kena vakayacori e dua na sovea ni bera ni tekivu na yabaki me kilai kina na iwiliwili ni vivili drokadroka e na kena i yalayala era e na dua na iwasewase ni iqoliqoli.

Na iyalayala ni iwiliwili vakoro (na iwiliwili taucoko ni vivili drokadroka ka rawa ni qolivi) sa na qai rawa ni yalani e rauta ni 40 na pasede na iwiliwili sa vakadonui vakalawa me qolivi e na dua na iqoliqoli; kevaka e sega ni dua na iyalayala e ra ni lelevu ni vivili drokadroka, sa rawa vua e dua na koro me yalana e dua na iyalayala e ra me rauta e 140 na milimita na raba ni qani vivili.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.