Benuci na i kanakana e Rewa Viliame Odro | Monday, November 13, 2017

NA i sevu ni "Rewa Festival 2017", ka a tekivutaki e na siga Lotulevu ka la'ki vakacavari e na siga Vakarauwai, ni macawa sa oti e nanumi tiko me sa na vakayacori e na veiyabaki.

E vakadeitaka mai na i tukutuku oqori kina Na i Lalakai, na Gone Marama Bale na Roko Tui Dreketi o Ro Teimumu Kepa.

Era kaya na Marama ni vakanananu e tiko me baleta na kena maroroi kei na kena taqomaki na uciwai levu na Rewa kei na kena veivanua e volekata.

Tomana e na nodra kaya ni veisau ni draki (climate change) e sa vakilai sara tikoga e na uciwai na Rewa e na gauna oqo. Era kaya na Roko Tui Dreketi ni sega tale ni dua e benuca tiko na uciwai, o keda sara ga na i Taukei kei ira na wekada na Idia era tiko volekata na uciwai.

Qo e okati kina o ira na wekada mai na ulu ni wai mai cake, me vakataki Namosi, Naitasiri, Ra, Tailevu kei na veikoro e yatuni sobu mai e na bati ni uciwai na Rewa, e sa matau ga me viritaki ga e wai na benu, ka ni sega ni dua e raica, ka kena i karua ni na kuitaki sobu ka sega ni tiko ga e na vanua e viritaki kina.

O ya e sa dua dina na veibenuci levu, e wili talega kina oqo na Kinoya Sewerage Plant, ka wili kece tiko kina na Siti Levu o Suva.

Na benu sara tu ga mai na na noda benu na tamata (valelailai) ka soqoni vata kei na veivale lelevu ni yaya kei na wainimate gaga, na valenibula levu, ko na benu kece qo era na vakau kece ki na sewerage plant, koya e a buli ga me baleta na benu ni tamata, noda lako ga i valelailai, ka vakaleleci sara ki Kinoya na noda benu ga na tamata.

Ia, oqo na benu kece kau sa vakamacalataka qima tiko mai e cake, ni ra sa la'ki tini ki Kinoya, sa ra qai la'ki sovaraki tiko yani ki na neimami uciwai na Rewa, na neimami i kanakana na lewe ni vanua,' era kaya na Roko Tui Dreketi.

Era tomana ni o ya na kauwai levu e tiko ni levu era vakanuinui sara tu ga e na uciwai, e na i kanakana, na matavuvale, o ira na gone koya na kena taqomaki e bibi sara tikoga kina na kena yadravi e na veisiga.

Kuria e na nodra tukuna ni dua sara talega na mataqali qio, ka yacana tiko na qio vai (Scalapt Hammerhead Shark) mai Rewa, e dodonu talega me maroroi baleta ni sa kilai levu tu e vuravura taucoko ni nodra valenibula ni vakasucu e tiko e na gusu ni wai na Rewa.

Era kaya na Roko Tui Dreketi ni dodonu me taqomaki ni se bera ni dua na i binibini duka levu e la'ki tao, ka vakacacana na nodra valenibula ni vakasucu, me vaka na vakadidike e ratou vakaraitaka mai na Iunivesiti ni Ceva ni Pasivika e na tabana ni (Marine Studies).

E na nodratou vakadidike na tabana ni vakadikevi ni veika bula e loma ni wai mai Iunivesiti ni Ceva, e ratou vakadeitaka mai kina ni o ira na qio oqo, veitalia sara na yasa ni vuravura cava era tu mai kina, na gauna ga ni nodra vakasucu, era na lesu tale mai e na gusu ni wai na Rewa, ra mai vakasucu ni bera ni ra qai lesu tale ki na nodra i tikotiko mai na veiyasai vuravura.

Era tomana e na nodra kaya ni kena tubu tiko na wai, na veiveisau ni draki, na waluvu, na cagilaba, e sa sotavi tiko e na gauna oqo, sa nanumi gona kina na kena vakayacori oqo na Rewa Festival me vakananumi kina ni sega tale ni dua e na rawa ni taqomaka na uciwai me vakataki ira ga na tiko e bati ni wai.

Era vakavinavinakataki rau talega o Aqela Cakobau kei Etu Tuqota na Roko Tui Dreketi, e na nodratou nanuma na Turaga i Taukei, mai Bureonoco vua na Turaga na Tui Noco, na Tunidai na Tuni mai Vutia, na Turaga na Tui Toga mai Naqavoka, na vanua e keli tiko kina na vanua ni nodra silikai na marama, na vanua mai Nacokoni mai Burebasaga na Marama na Roko Tui Matai kei iratou na Qase ni Vale mai Dreketi, mai wai vei iratou na Tui Raviravi, Tui Sawau, Tui Suva, na Rokobaleni e na kena qaravi na soqo oqo me vakabibitaki na veika era sotava tiko, ia, e levu ga e bale sara tikoga e na kena benuci tiko na uciwai.

'Keitou vakavinavinaka sara talega vakalevu ki na Valenivolavola ni Yasana, o ira na vei Minisitiri ni matanitu kei na vei kabani era tiko e na soqo siga tolu oqo, e na dua tikoga na neimami rai e na toso e na veiyabaki mai muri.

'Keitou vakavinavnaka vakalevu sara ki vei ira na vei kabani era tokona mai na sasaga yaga oqo, a ya na Minisitiri ni Qoliqoli, na Tabana ni Veitaqomaki e wai kei na Tabana ni Ovisa, na Tabacakaca i Taukei, na Coca Cola, na BulaFM, na Pacific Building Solutions, na Marist Old Boys e na nodratou mai cicivaka na veitau bilibili, na UNDP kei na vuqa tale na kabani, e na nodra veivuketaka na kena sa vakacacani tiko na uciwai, ka sa yaco sara tikoga oqo e na neimami i kanakana,' era kaya na Roko Tui Dreketi.

Na vuna o ya e sa tiko kina na kauwai mai vei iratou na Turaga i Taukei, kei na Rewa Care e na kena biu vata e dua na ka me rawa ni ra raica na lewe ni vanua e na neimami kalawa vata tiko yani e na veisiga ni mataka.

Sa kerekere vakabibi sara tiko na Gone Marama Bale na Roko Tui Dreketi ki vei kemuni na lewe ni vanua ko ni vakaitikotiko mai na ulu ni wai kei kemuni kece na vakaitikotiko e bati ni wai, ke rawa ni veitauriligataki na sasaga yaga e ratou sa tekivuna na yasana o Rewa e na yabaki oqo, me rawa ni vakalailaitaki na kena benuci tiko na uciwai. Era tomana e na nodra kaya ni benu ka a soqoni mai e na i matai ni siga, e sega walega ni benu ni kakana, se benu ga ni vale, e tu sara ga kina na tikitiki ni lori, na kato ni waililiva, na misini ni savasava, na taqe ni kasi lala. E ra sa wasea tale tikoga na kena dau na veibenu kece oya me rawa ni laurai na benu e rawa ni vuki tale me qele, kei koya ka na taura tu e vicasagavulu na yabaki ka na sega ni vakarusai rawa.

Era vakaraitaka na Roko Tui Dreketi ni gauna e ra sa na vakadewataki oti kece kina na benu oya, ena qai vakaivolataki ka vakaraitaki tale vei ira na lewe ni vanua me ra rawa ni kila na veimataqali benu cava era biuta tiko i wai ka vakabacari ira sara tikoga na lewe ni vanua o Rewa. Na i matai ni siga e soqoni mai kina na benu e na vei tikina e Rewa ka vakakina mai Naitasiri e yacova sara yani na 50 na tani ka sa dua na tamani i benubenu vakaitamera.

Era vakavinavinaka na Roko Tui Dreketi ki vei ira na wekadra mai na koro ko Naganivatu e na yasana o Naitasiri e na nodratou vakarautaka mai na bilibili ka mai vakayagataki e na siga Vakaraubuka kei na Vakarauwai. Sa tu na nodra vakanuinui ni na levu cake sara na veitokoni e na veiyabaki ka sa tu oqo e matada, ka ra nuitaka tu ni na lailai sara na benu e na biu tiko ki wai me tekivu oqo ka lako yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.