Voca ka kavoro e veiyabaki Talatala ILIESA NAIVALU | Monday, November 13, 2017

ESA na kidroa tu ga nai tabatamata kece eda bula kina, e na vuku ni kena sa tubu sara ki lagi nai wiliwili ni vakawati era kasa, voca ka kavoro e veiyabaki.

Era kidroa ko ira nai tabatamata sa oti, eda kidroa koi keda nai tabatamata oqo ka ra na kidroa vakatalega kina nai tabatamata e ra na muri mai.

Io, e sega ni da vakabekataka ni na toso cake tiko ga na i wiliwili ni kavoro ni vakawati ena veiyabaki. Ena gauna oqo e volekata tiko ni dua na ikatolu ni vakawati e vakayacori e veiyabaki era tini ena veisere.

Esa dodonu li me da kaya kino ni sa sega ni yaga na vakawati? Se a cala beko na Kalou ena Nona vakavuna na vakawati mai nai tekivu ni gauna?

Sa na yaga me?u vakaraitaka ni kevaka e mani vakacava sara na levu ni vakawati e kavoro e na veiyabakii, e dua na ka e vakadinadinataki ni sa qai toso cake ga na levu ni vakawati e yaco ka ra veiyalayalati vou kina na veiwatini me ra duabau e na i ivau ni veiyalayalati ni vakamau.

Sa vakaraitaka o ya ni koto e na bula ni tamata e dua na ka vuni ka sega ni cakitaki rawa kina ni Kalou e lesia na vakawati me tiki ni bula vakatamata me sotava kina na nona taucoko ka vakaibalebale tale ga kina nona tiko e na vuravuro oqo.

Eda nanuma ni levu ni kavoro ni veisere e veiyabaki sa na vakaluluqataka na lomadra e lewe vuqa me ra kakua ni vakawati, ia e veivakurabuitaki na kena sa qai levu cake ga na tagane kei na yalewa era veimusumusuki me ra vakawati e veiyabaki e vuravura.

E dusia tiko ni iwase levu duadua ni tamata era raica na vakawati me sai koya na sala era rawata kina nodra bula marau e na gauna taucoko era bula voli kina.

E ka e vakaibalebale kina na bula me vakawati e dua, me tiko e dua na matavuvale e liutaka se qarava ka sai koya oya nai soqoni taucoko ni nona gagadre.

E na vuku beka ni lomaleqa e na vuku ni tubu ni wiliwili ni veisere, era nanuma kino e so me vakaduri e so na tabana ni veivueti ki na bula vakawati (Rescue Operation), ia au via vakabibitaka ni sega ni oya na ka e gadrevi.

Na ka bibi duodua e gadrevi sai koya na noda vukei o keda kece sara eda vakawati, kei ira era vakarau vakawati me da vakadeitaka ka da maroroya ga vakavinaka na noda vakawati.

Au a kaya e na dua-na noqui tukutuku eliu, ni bera ni da vakaitavi e na dua na ka , e dodonu me da kila taumada se cava nai balebale se inaki ni ka eda vakaitavitaki keda kina.

Au a cavuta tale ga mai  nai matai sara ni noqu vakaitavi e na va na yabaki sa oti ni sasaga kece vakatamata me sereka nai naki ni vakawati e na taqacece taucoko baleta e duatani a vakavuna na vakawati, sai kaya na Kalou vakaikoya.

Eda na lesu tiko ga ki nai matai ni rua na tamata e rau a buli taumada e nai Vakatekivu, aya ko Atama kei lvi. E koto kina e vica na dina lelevu au nanuma ni yaga me?u vakananumi kemuni kina.

Matai, ni vakawati sai koya e dua na gaunisala bibi ka solia kina na Kalou ki na tamata na bibi kei nai balebale ni nona bula vakatamata.

Karua, na vakawati sa sega ni dua na wa ni veiwekani me buki, kasere, buki ka tei kasere. Ia me sa dua na veisemati qoqota ni rua na bula ka yavutaki ena nodrau dui raici rau ni rau sa dui nodrau ga ka sega ni nona tale e dua.

Katolu, na vakawati e solia ki vua e dua na tagane kei na dua na yalewa e dua na veitokani e rui titobu vakaoti na kena talei ka rau veiyalayalati kina me qai tawasea ga na mate.

A kenai ka va, na vakawati sa okoya na buturara vakataubutubutu vinaka me tara cake ka mororoi kina na bula ni dua na vuvale.

Na vakawati e sega ni dua na ka e bula ga vakataki koya, ia e rau tokoni ka tabei na lewe rua maivei ira era tu wavoliti rau.

Kenai kalima, ni gadrevi me yacovi na bula vakawati na delana cere ni kena marautaki, sa gadrevi ga kina na loloma ni Kalou me vakasuasuataka ka vakatubura me dei kina vakavinaka.

Na veika au vakacavuta oqo e cake, e yavutaki tiko mai na kedrau i talanoa na Vuda ko Atama kei lvi.

Na kedrau i talanoa sa yaco me kedaru i talanoa ka ni sega ni rawa ni da tu tani mai na italanoa ni matai ni tamata ka rau a buli ni sa iyaloyalo dina ni noda bula kece ga na tamata.

Ia sa dusia tale ga e rua na ka bibi:

Dua, dina ni vakawati sa dua vei ira nai tuvatuva ni Nona veibuli na Kalou, e koto tale ga kina na itavi bibi ni tamata me moica vakamalua me yocovi kina na kena votuko e talei ka daumaka sara.

Karua, me vaka ni tara na veiwekani ni tamata na vakawati, e koto kina e vuqa na dredre. Oqo e baleta, ni ko irau na mai vakawati e rau sa bulataka oti tiko mai ni dua na ikotolu ni nodrau bula e na nodrau dui tutu ka duidui sara vakalevu nai tuvaki ni bula, nodrau vakasama se vanua erau dui lako mai kina.

Erau sa raica tale ga mai e vuqa na irairai ni bula vakawati, ka mani yaco ni gauna e rau ?uruma mai kina na lomanibai oqo, e rau kalawa mai e na vuqa sara na nanamaki. Ia nai wase levu ni nanamaki oqo e qai mai laurai emuri ni veibasai sara ga vakalevu kei na veika ddina e mai sotavi.

Ni da sa mai curuma tale ga na bula vakawati sa ka bibi sara me da nanuma matu na vosa ni Vuku e no Dauvunau 3:1-13 ka sereki koto kina ni sa vagauna kece ga na veika e yaco e na noda bula ka sega ni duadua tu ga.

Na gauna vakacauravou se vagone sa vakacagicagitaki ka ni ko sa mai vauci iko oqo mo nona ga e dua. Sa na musuki kina e vuqa na ka ko dau cakava tu e na gauna e liu ni bera na vakawati.

E loma ni bula vakawati, e tiko na gauna ni marau, tiko na gauna ni rarawa, tiko no gauna ni dredre ka tiko na gauna ni tagi, tiko na gauna ni kaikaila ka tiko na gauna ni galu.

E tiko na gauna e da sotava kina na leqa ka tiko talega na gauna e da galala kina mai na leqa. E tiko na gauna ni veidomoni kei na veiyacovi ka tiko tale ga na gauna me se wawa mada na veiyacovi, ia e rawa ni tomani tu ga na veitaleitaki se veidomoni.

E tiko na gauna ni qito ka tiko na gauna me sa cegu mada vakalailai na qito, e tiko na gauna ma curuma yani kina nona vuravura ni vakasama na watimu ka tiko na gauna mo tei tu vakatikitiki mada.

E levu na kavoro ni vuvale e tekivu ga e na so na duidui lalai sara. O keda kece sara e duidui nodai tovo ni rai.

Ni dua e raica ni vaka e sega tiko ni sota na veika e vinakata kei na ka e yaco tiko, sa na tekivu buroro vokamalua e lomana e dua nai vakarau ni yalo.

Ni dolava na gusuna me vakaraitaka na veika e nanuma ni dodonu, qai vakaraitaka mai o watina ni sega ni vaka o ya na ka e vinakata, sa na tubu e lomana e dua na ua viko ni cudru se vakacauoca.

Ni toso na gauna ka yaco tale e so na veicalacalati vakaoya, e la?ki yacova nodrau sa lomakaukauwa ka rau veidusi ni cala se sega ni kila e dua na ka ko koya kadua. Na ka dina ga e koto ni veicalati tiko ga nodrau rai.

Na veicalati lailai ni rai o ya sa la?ki tini me kacivi e na so na yaca ko koyo kaduo ni lialia, tawayaga se vucesa beka. Na veiyaca vakaoya sa la?ki sogoti koya kina ko koya kadua me raici koya sobu, lako vata kei na nona yalo kaukauwa tale ga ka tini sara me vaqara e so na ka me beitaki watina vakaca kina se me sauma lesu e na dua tale na sala.

E rau vakawaletaka beka, io erau sega ni kila ni sa kakana sara tiko ga vakayavato na leqa ka qai tekivu me teteva yani vakamalua na yavu e rau dabe toka kina. Kevaka e mani yaco tale vakavica na duidui kei na veidusi vakaoqo, sa na bulia cake na dredre me qai levu cake sara.

Ke ratou sa qai tiko tale na gone, sa na vakaruataki tiko na leqa. la ke o qai cakava tale e matadra nai tokani se weka ni vuvale sa qai bibi sara.

Na iwali vinaka ni dredre vakaoqo, o ya ni kevaka o gadreva me lomani iko ko watimu, ia sa ka bibi mo lomani watimu mada e liu.

Kakua sara ni cavuta se cakava e so na ka ni veivakacacani (negative) vua na watimu, ia ma vakadeitaki koya e na nomu vosataka se cakava na veika e namaki ka vinaka (positive). Ke sega ni vakila e na dua se rua na siga se macawa, cakava tiko ga. E na qai vakila ga mai.

E na gauna eda veitalanoa tiko kina oqo, au kila ni lewe levu era sa donumaka sara tiko ga na draki ni bula oqo ni sa buebue tiko na

veibeitaki kei na veivosaki kaukauwa se veigaluvi e vale e na vuku ni ka  e so e rarawataki. Ia e na qai yoco ki vei?

Na noda tovolea me da walia na veidredre e tubu e loma ni noda vakawati e na sega vakadua ni rawa ni wali mai na noda vosa vakavuku tiko ga se nomuni vaqoroqoroya tiko mai na momona ni veika au cavuta tiko yani e na noda tabana oqo.

Na ?ki? duabulu ki na kena vakavinakataki na veimaliwai vakaveiwatini sai koya me da  cakava  na ka vinaka ka yavutaki ena loloma me vaka au a sa vosa oti yani kina vakavica.

Ke da sega ni cakava, Ia sa na qai tasogo noda bula ka da binia cake tiko ga na duka e lomada me yacova ni qai lai kacabote cala.

Kenai balebale, sa yaga mo nanuma deivaki ni vagauna na ka e yaco e loma ni bula vakawati, e tiko na gauna ni veicalacalati, tiko na gauna ni veilecalecavi, tiko na gauna ni veiba ka tiko tale ga na gauna ni veitabaki sobu.

Ia sa nodaru i tavi me daru yadrava ka kidava na veigauna vakaturubuto vakaoqori ka me da veisautaka ena noda vakotora donu ena domo malumu, vosa malua, io e na sala ni loloma e rui titobu.

E na yaco kina na ka e kaya o Paula vei ira mai Roma 12, ?ko  na binia ki buradelana na qilaiso sa waqa tu.? Kenai balebale e na la?ki madua ga kina ka siro mo drau dabeca vata e dua na bele ni ibe mo drau qai bulia vou tale nai rairai ni bula vakawati drau nanuma ni uasivi na kena daumaka.

E na sotovi na gauna se na draki dredre vakaoqo e no loma ni vakawati toucoko. E sega ni dua na vakawati e vokaciriloloma tu ga mai na itekivu ni vakamau ka yacova sara na mate.  

Ko ira mada ga na veivuvale Vakatui e Viti kei vuravura era sakure ka kasere.

Ia eda sa yalayala oti me da na lomana ka kabita matua tiko na watida ena ?gauna vinaka se gauna ca,  tauvimate se bula vinaka, vutuniyau se dravudravua.?

Ia na ka ga eda duidui kina na okoya na noda cakava na ka dodonu e na gauna vakaoqori. Oqo e rui bibi kina me da lotu ka me da vakararavi ki na veivuke ni Kalou me liutaki keda ka vakasokoti keda vakamalua ena maliwa ni gauna dredre vakaoqori.

Sa ka bibi kina mo tu vakarau ka mo ciqoma talega ni vakasama ni bula vakawati e sega ni dua na vakatasosoko e na dua no dela ni tobu wai maravu, ia sa dua na soko e na dua na wasawasa levu ka raba, ka duidui na draki kei na batinicagi e sotavi kina.

lo e ilakolako kamikamica ka vakaibalebale ve ira era tiko kei koya na i  taukei ni vakawati sai koya na Kalou vakaikoya. Na Kalou levu oqo e raica tu na noda veimataka ka kila vakavinaka na veiyamotu kei na cakau dromu era tu mai liu.

Ni kavetanitaka tiko na noda bula vakawati ko Koya, e da na qoroqoro e na veivakurabuitaki kei na vakaciriloloma ni Nona veivakauti ka da na matasarasara ga e na talei ni veika e yaco e na loma ni noda bula vakawati.

Au na qai tomana tale yani nai ulutaga oqo e na macawa ka tu mai.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.