Mai Drevekai ki Nakauvadra "Na ligana balavu e donui Viti" Viliame Ravai | Monday, November 27, 2017

Update: 10:38AM ESA koto oqo era nai kuri ni tukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu ka dau veivakananumi tiko mai vei keda e na veimacawa, ni wiliwili sara yani.

E vakaraitaka o Peni Tabua e na macawa qo ni vucu, parofisai kece e laveta tiko mai ena veimacawa, me da kakua ni dau vakadewataka cala se vakanananu cala kina ni oya na veika era a tukuna tu mai na noda qase ka so vei ira na vucu oqo esa yaco oti, ia eso eda sa sarava tu oqo e matada kei na so esa bera tiko ni yaco.

Ia, e tomana o Tabua ni veika e cauraka tiko mai ena vei macawa, e sega sara ni vakacacana e dua se me laveta talega e dua, e veivakananumi tiko ga vei keda na kawa i Taukei me da na yadrava kina na toso ni gauna kei na i tavi e dodonu me da na qarava tiko kina Lotu, vanua kei na matanitu.

Ia, ena macawa oqo e tukuna o Peni Tabua ni dua na qaqa ni vucu e koto oqo e ra e vaka koto oqo na qaqana,

Era veivosaki tiko na gonetagane

Me qarai kina na  noda tubu cake

Me ia na duri me kua na dabe

Me duri o Viti me kua ni bale

?Na i balebale ni vucu e koto oqo e cake e dusia tiko na nodra kauwai na i tabagone ena nodra sasaga me basika na rawa ka, na tubu ka me kakua na vakawelewele vei keda na lewe i Viti ka kakua tiko na dabe,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni levu na gauna e rawa ni rogo tikoga na vosa ka sega ni cakacakataki se levu wale tikoga na tuvatuva ka ka sega ni vakayacori e dua na ka, ia era sa veivosaki na tagane baleta na tagane ga e solia vua na Kalou na vosa ni yalayala me kana mai na buno ni yadre ka sa dodonu kina me na yadrava na nona i tavi ka sega ni mai vakararavi tu ga vei ira na yalewa me ra sa cakava na veika kece ga.

?Ena otioti ni qaqa ni vucu e cake e tukuna me duri o Viti me kua ni bale, ia na nona bale se duri o Viti esa na vakatautaki sara tiko ga vei kemuni nai liuliu ni matavuvale e na nomuni na vakayacora vakadodonu na nomuni i tavi ni veiliutaki e na lotu, vanua kei na matanitu, na nomuni rawa ni liga kaukauwa ena cakacaka, teitei, susu manumanu me vaka esa veivuke mai kina na matanitu vei keda e na gauna qo e na nona solia na misini, yaya ni teitei, kei na vuqa tale na ka mo rawa ni tucake kina tagane mo rawa ni tubu kina ka kakua ni bale,? e kaya o Tabua.

Era veitalanoataka na gauna

Levu na kena parofisai ra sa tukuna

O cei na vuku na kaukauwa

Me na vukica rawa na lewa ni gauna

E tomana o Tabua na nona i tukutuku ena dua tale na qaqa ni vucu ka vaka koto oqo, 

?E levu era veitalanoataka na gauna, na ulu ni veiliutaki, na cava e na yaco kei na cava tale ena yaco tarava me vaka e sereka tiko na vucu,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni levu talega na parofisai e cavuti tiko e na vuku ni toso ni gauna kei ira na bula donuya tiko kei na kena veiliutaki ka vakataroga tale tikoga na vucu e koto oqo e cake se o cei sara mada na vuku ka tiko talega vua na kaukauwa me na rawa ni vukica na lewa ni gauna.

?E kena i balebale vei keda, ni sa biuta oti tu na Kalou na Dauveibuli na lewa ni veigauna kei na kena taba tamata me ra na bula donuya, ia, o Koya ga e na rawa talega ni vukica na lewa ni gauna ka sega tale ni dua ena dela ni vuravura oqo,? e kaya o Tabua.

Esa koto oqo era nai kuri ni dua tale na qaqa ni vucu ka vaka koto oqo na qaqana,

Na liga ni kabasi ka sa sowiri

Na liga balavu e donui Viti

Au vesuka rawa e noqu na wini

Me kua na vosa ni da oso drigi

Ni tawa macala o cei ka wini

?E tukuni tiko qo ena vucu me baleta na liga ni kabasi ni sa toso, eda kila vinaka ni kabasi e dau dusia na sala vei keda e na gauna eda vakasaqara kina na vanua dodonu me da lakova,? e kaya o Tabua.

E kuria e na nona i tukutuku na turaga ni Naloto qo ni liga ni kabasi balavu esa donui Viti tiko mai ka sa kilai ena noda na qaqa ena vuku ni tukutuku ni vucu ka sa dusi tiko mai kina na ligana balavu.

E tomana o Tabua ni tukuna tiko na vucu me da qarauna na noda vakarau ni veivosaki ni dau oso tu na vanua se da tiko vakalewe levu ka ni sega tiko ni macala o cei e qaqa.

?Esa tukuna oti tu ni na qaqa e na nei Viti ia e sega ni macala o cei e Viti e na nona qaqa,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni i kuri ni qaqa ni vucu e koto oqo e ra e dusia tiko e dua na lewa e vuravura e na vuku ni nona i tutu ka vaka koto oqo,

O cei e kila na loma ni gauna

E kila ka lewai vuravura

Ni ko Kinijoji wale duadua

Na Veresitedi ki ni koula

?E tukuni ni sega ni dua e bau kila tiko na loma ni gauna ena kena kilai o koya e lewai vuravura, ka lewa duadua o Kinijoji na Tui e lewa duadua ka i liuliu e Peresitedi ka tiko vua na ki ni koula,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua ni kena vakalesui mai na noda matanitu ni oti na nona qali i Veretania, esa taura tikoga o koya na Tui se Ranadi mai Veretania na lewa ni taukena na vanua me suka e ligada na i taukei.

?E matata tiko kina na vucu oqo ni o koya se i liuliu tiko ka tiko ga vua na ki me dolava na i yau bula se ki ni koula ka da waraka me na cadra vata kaya kei na Tui kei Viti, ia, esa na tadola ga e na kena gauna ena dua na gauna lekaleka mai oqo me vaka ni da sa waraka tiko mai vakabalavu na lewe i Viti,? e kaya o Tabua.

E tukuna o Tabua nai kuri ni vucu oqo e koto oqo era e vaka koto oqo, 

Na ucui Vatia au tu kina

Na yamotu yali au raica

E daumaka dina na ka e ciwa

Au raica matua na vika na vika na vika

?Au vakaraitaka tiko yani oqo e dua na yaca ni vanua e vakatokai me ko Vatia ka vakadewataki tiko e na vucu e cake ni tiko kina na yamotu ia esa laurai ka sereki tiko kina ni daumaka se vinaka na ka e ciwa oya e dua na vika,? e kaya o Tabua.

E tukuna o Tabua ena gauna e raica matua kina na yamotu yali qo ena nona sa raica rawa e qai kaya tikoga mai na vika, na vika na vika ka sa dusia tiko ga kina e dua na ka sai koya na i lavo.

?Nai lavo levu esa na vakarau basika ena vuku ni kena cavuti vakatolu na vika sa vakaraitaki na kena wasetaki tu vakatolu nai lavo levu oqo ka nanamaki tiko kina o Viti taucoko ka ra sa yali yani na tubuda era bau kila na vika se nai lavo oqo,? e kaya o Tabua.

E tinia o Tabua ni sa dodonu ga me da na vakavinavinaka tiko vua na Kalou ena nona veivakarautaki me baleti keda na kawa i Taukei e Viti.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.