Na veimataqali vasua VILIAME RAVAI | Monday, December 4, 2017

ESA koto oqo e ra nai tukutuku kei na i vakasala ni veimataqali ika kei na sasalu ni noda qoliqoli ka veivuke vei kemuni na dauqoli mo na vulica kina na veika bibi e dodonu mo ni cakava ena gauna ni qoli kei na kena lawa ka vakarautaka na SPC (www.spc.int) ni rau sa veitaratara vata kei na LMMA Network (www.lmmanetwork.org), ni wiliwili sara yani.

Na veimataqali vasua kei na vanua era vakawa kina

E vica toka na kena mataqali ka ra vakatokai raraba me vasua ka ra tiko e na wasawasa na Idia kei na Pasifika.

Na kena veimataqali e duidui na kena lelevu ka tekivu mai na 15 na senitimita ki na ka levu sara ka yacova se sivia yani e 1 na mita na kena balavu ka 200 na kilokaramu na kena bibi.

Na vasua lelevu ka duiroka na lewena e kune vakalevu sara e na veivanua e na Pasifika.

Na kena mataqali qo era dui roka na lewena ena gauna e tadola kina mai na dravu kei na lokaloka ki na drokadroka kei na dromodromo.

E dua tale na kena mataqali e tubu me yacova e 40 na senitimita, e roka dromodromo ka dravu.

Na veivanua era susu kina kei na nodra i kanakana

Na katavatu era robota na cakau lase e na vanua e davo kina na vuna, tolodra kei na muana gagata.

Na vasua lelevu dui roka e vaka era bulu tu e na cakau lase lelevu ka so tale ena tutu ni qara e cake. O ira na vasua lelevu qo era dau kana e na nodra tavulona na kedra mai na waitui ka curu yani ki na loma ni vasua.

Era rawata tale ga na kedra mai na kau ka ra bula tu e na lewedra. Baleta na kau ka ra bula tu e na lewedra na vasua era vinakata na rarama ni siga, era rawa ni bula ga na kena mataqali qo e na waitui serau ka vovodea.

Na nodra vakasucu kei nai vakarau ni nodra bula

O ira na vasua lelevu era tekivutaka na nodra bula me ra vasua tagane ka ra matua ni sa oti e 2 na yabaki ka rawa ni ra vasua tagane se yalewa tale ga.

Na nodra vakasucu na vasua e dau yaco e na vula ikatakata, e na gauna era kila kina na vasua ni tiko na yaloka e loma ni wai ka ra qai dau biuta yani kina na nodra wai.

Ni oti e 30 na miniti mai na nodra biuta yani na nodra wai, e dua na vasua levu vakataki koya e na qai vakalutuma yani na nona yaloka, ka sega kina ni rawa me veiwakitaka na nona yaloka kei na nona wai vakataki koya ga.

Nai wiliwili ni yaloka vakalutumi mai vei ira yadudua na vasua e duidui e na veimataqali vasua, ka drau vakadrau na milioni era vakalutuma yadudua na veivasua vakaitamera.

Na yaloka taucoko sa veiwaki oti era vakasucuma na luve ni vasua lalai ka ra ciri voli e na dela ni waitui me rauta e 10 na siga. E lailai mai na dua e na veiyaudolu na luve ni vasua lalai ena bula me dua na luvena lailai ka vakaitikotiko tudei e na boto ni sauloa.

E lailai mai na dua e na veiyadrau na luve ni vasua e bula me tu me ka levu.

Na i vakarau ni qoli

E rawa ni tomiki na vasua e na gauna ni di na mati. Era dau nunuvi tale ga, ia e na vakayagataki na icegucegu se kasi e na so na gauna.

Na i vakarau ni veiqaravi kei na veika ka rawa ni vakayacori

Na qaravi ni vasua lelevu e ka bibi me vaka ni levu na kena veimataqali era sa dau qolivi vakalevu ka ra sa yali mai na veiyanuyanu ena Pasifika.

E levu na vakatulewa e cake e na tabana ni qoliqoli era sa vakayacora tiko na yalani ni qolivi ni vasua lalai me rawa ni ra vakasucu mada ga vakadua ni se bera ni ra qolivi.

Na lelevu ni veimataqali vasua e vakaraitaki tu e na i vola vakarautaki. Na iyalayala ni kena lelevu kei na veilawa tale eso e na veivanua ena Pasifika sa tiko vei ratou na vale ni volavola ni SPC.

E na so na gauna, na yalani ni lelevu ni vasua e vakayagataki e na kena veimataqali taucoko (dua na kena vakaraitaki, 180 na milimita takosova na qa ni vasua ena kena veimataqali taucoko).

Ia, na yalayalani oqo e rawa ni sa rui levu sara mai vei ira na mataqali vasua lalai ka ra dau tubu ga me 350 na milimita na kedra balavu, ka ra sa rui ka lalai mai vei ira na veivasua lelevu cake ka ra tubu me 600 na milimita.

Me vakavotukana na lawa oqo, me yalani na lelevu ni vasua vei ira na veimataqali vasua yadudua.

Eso na vakatulewa e cake era sa vakatabuya vakadua na qolivi ni vasua me volitaki ka ra virikotora na iyalayala ka vakatautaki ena iwiliwili ni taga vasua ka rawa ni qolivi me baleta na bula vakavuvale (3 ki na 10 na vasua dua na tamata dua na siga).

Na volitaki ni vasua ki na veiotela se valenikana sa rawa ni vakatabui se taqomaki sara toka. O ira na veiliutaki ena veimatanitu e rawa ni ra vakaraitaka e dua na itavi bibi e na kena vakatabui na volitaki ni vasua ki na veivanua tani, ka tarova tale ga na kena kau tani yani vakatawadodonu na vasua mai vei ira na waqa mai na veivanua tani.

Na veilawa ka sa vakatauca na vakalesilesi e cake ni veimatanitu ka sa veitokoni kina na veikoro e na nodra vakayacori na veika oqo:

lna vakatabui ni vakayagataki iyaya ni icegucegu se kasi ka rawa ni taqomaka na vasua lelevu e na wai titobu ka rawa ni ra vakasucuma na luvedra me ra tiko ena vanua mamatia;

lna tauyavutaki ni qoliqoli vakatabui ka vakatabui kina na qolivi ni vasua lelevu. E na iqoliqoli vakatabui qori, e gadrevi kina na nodra tiko vakalewe levu na vasua ena veiwasewase ni qoliqoli lalai, me rawa kina vei ira na wai kei na yaloka me ra veiwaki ka ra buita mai na veivasua era voleka.

Na gauna era ciri tiko kina na luve ni vasua lalai e na dela ni waitui (rauta e 10 na siga) sa rawa ni vakavuna ni ra tu vakadua kina na luve ni vasua e na vanua kui ka ra tubu ka me ra qai qolivi.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.