Carasala lesu ki Nokonoko na Nawaqavesi VILIAME ODRO | Monday, December 18, 2017

Update: 11:08AM SA QAI soko lesu tale na Nawaqavesi ni oti e drau vakacaca na yabaki.

E mimiri vakamataka na uca ni veivakalougatataki e na gauna e ratou sa kele yani kina na mataqali o Nabaunokonoko mai na koro ko Drekena, Rewa, e na nodratou caramaka lesu tale na gaunisala ki na nodratou dela ni yavu dina, ni oti e drau vakacaca na yabaki.

E ra veiwaraki toka mai e na reki kei na vakamuduo na lewe ni koro ko Nokonoko e na tikina o Naroko e na yavusa ko Nawaqavesi, e na yasana o Ra, ni ra sa qai lesu tale yani na tacidra, ka ra a se biubiu makawa sara mai na nodratou qase e na dua na gauna makawa sara.

Era osota na bolabola na turaga kei na marama e na nodra via rogoca na vu ni nodratou gole sobu mai na kawa ni gone, nodra na Turaga na Vunivalu mai na koro ko Nokonoko.

E vuqa sara na i talanoa e veivakauqeti, ka vakaciriloloma tale ni da rogoca e na siga o ya e na nodra sa dui vakayatuyatutaka e na vosa ni tubetube na vu ni nodratou biubiu mai na kawa ni gone, ka ratou sa qai lesu tale tiko yani ki na nodratou yavutu dina e na i matai ni gauna.

E vakamacalataka o Epeli Nawai mai na mataqali ko Nasaroi ni dua na siga lagilagi e na nodratou koro na siga o ya.

Vakaraitaka o Nawai ni i tukutuku ni nodratou gole mai na kawa ka tacidra na Vunivalu, e se vakadewataka sara mai o Ratu Jone Batirerega, vakaleleci sobu mai na i tukutuku oya ki vei Ratu Malakai Matagasau, ka drodro sobu sara mai ki vei Ratu Semi Ravulo ka sa Vunivalu tiko e na siga e daidai.

Tomana e na nona tukuna ni ra sa kila tiko na lewe ni yavusa o Nawaqavesi ni dua na tacidra na turaga na Vunivalu e a gole sobu mai e na nodra vaqara vanua, ia era sega ga ni kila se e vei na vanua e ra sa tiko kina na nodra kawa e na gauna oqo.

Era vakavinavinaka sara vakalevu ki vei iratou na mataqali o Nabaunokonoko na lewe ni yavusa o Nawaqavesi ni ratou sa qai vakavotukanataka na nodra loma tarotaro e na macawa sa oti.

E kaya o Manasa Vatuloka ni sa vuqa na i talanoa se i tukuni e da vakarogoca tu e na noda vuvale, mataqali, yavusa se koro e na veiyasai Viti.

�E dai au na via talanoataka ga kina e dua na i tukutuku ni neitou vuvale se noqu koro mai Drekena, Rewa e na noqu mataqali o Nabaunokonoko ka ra a tukuna tu vaka i talanoa na neitou qase ni o keitou a qai mai Ra.

�Ia, na qai mai Ra keimami sega ni kila e na gauna keimami sa bula tiko kina, keimami kila ga ni keimami lewe ni yavusa o Burenivalu ka sa tu kina na neimami i tavi e na vanua vakaturaga o Burebasaga ki Valelevu kei na Turaga na Vunivalu.

�E na vakasama oya e sa tiko kina e dua na i tavi bibi vei keitou me vaka era a veiyalayalati kina na neitou qase ki na i tikotiko vakaturaga e Burebasaga,� kaya o Manasa.

Tomana ni sa yacova mai e dua na gauna, sa yaco na veivosaki mai Burebasaga e na yavusa o Burenivalu, ka okati kina na koro o Nadoi, Drekena, Vunuku, Tavuya, Narocivo kei Lokia, me vakayacori mada e dua na Bose Vanua

Kuria ni bosei e na bose o ya me ra sa gole lesu tale kina nodra yavutu, mai na koro ko Namelimeli e na yasana vakaturaga ko Namosi.

E kaya o Manasa ni sa qai gole o Mosese Vatuloka, ka qase duadua vei iratou na veitacini ki na bose oya.

Na nona lesu mai na Bose Vanua, sa tarogi koya sara mai o Eroni Vatuloka, na tukadratou se cava e sa i rogo ni bose.

�Oi tukaqu keimami sa bosea mai me da sa lesu tale ki Namelimeli na vanua e da a qai mai kina,� kaya yani o Mosese.

Kuria o Manasa ni sa qai rarawa vakalevu o tukadratou, ka tukuna vei Mo me rogoca vinaka sara, kevaka e ra qai mai Namelimeli se i Namosi, e dai qo mo biuta tiko e na nomu mona ni o iko na kai Ra.

Tomana o Manasa ni sa qai tukuna o tukadratou vei Mosese me dua na gauna mai muri, na gauna e sa cakacaka kina ka rawa i lavo, me saga sara me gole ki na koro ko Nokonoko, tukuna na yaca ni nona mataqali mai Drekena, e ratou na qai veisemati ga mai na i taukei ni koro.

�Cavuta ga na yaca ni nodatou mataqali, e ratou sa na kila sara na i sema e tiko vei kedatou,� kaya o Manasa.

Tomana ni dua na gauna balavu e cakacaka tu kina o Mo e na tabana ni livaliva (FEA) mai na yasayasa vaka Ra.

Dua na siga e na yabaki 2003, ratou sa gole sara me ratou la�ki vakadodo wa ni livaliva ki na koro ko Nokonoko.

E kaya o Manasa ni voleka sara ga ki na koro, sa taroga sara o Mo se o cei na koro e ratou gole tiko kina, sa qai tukuna na nodratou i liuliu vakacakacaka ni ratou gole tiko ki na koro o Nokonoko.

E vaka ga e cariba mai na nona vakasama o Mo na veiyalayalati e rau a veitataunaki kina kei tukana.

�Dou vakasoburi au eke, na gauna o dou lesu mai kina, dou qai mai tomiki au tale.

�Kevaka o dou vinakata me datou qai vata, dou vaqara mai e dua na noqu i sevusevu,� kaya o Mo.

Sa qai tukuna o nodratou i liuliu vakacakacaka ni sevusevu ni kabani e ratou sa kauta tiko oya.

E kaya o Manasa ni ratou sa qai vaqara tale e dua na yaqona me nona i sevusevu ga o Mo.

Kuria ni gauna e sa vakayacori oti kina na i sevusevu ni kabani, sa qai cakava o Mo na nona i sevusevu ka vakamacalataka na vanua e gole yani kina kei na yaca ni nona mataqali.

Oti sara ga oya sa kacivi koya na Turaga na Vunivalu sa bale o Ratu Malakai Matagasau, me rau la�ki dabe vata mai cake, ka vakamacalataka vei iratou na lewe ni cakacaka ni o Mo na tacina.

E kaya o Manasa ni oti o ya e gole tale mada o Mo, lai yabaki tinikarua tu ki Ositerelia, ia o ratou na wekadratou mai Nokonoko e ratou se waraka tikoga se gauna cava e ratou na qai lesu tale yani kina.

Tomana o Manasa ni dua na soqo e a vakayacori mai ki na dua na koro mai na yasayasa vaka Ra, e na yabaki 2016, a gole tale tikoga kina o Mo.

Ni toso tiko na soqo sa qai taroga o Mo vei ira na tiko e na soqo o ya, se dua beka mai Nawaqavesi e tiko kina.

Sa qai tukuni vua ni tiko sara ga kina na nona matanivanua na Turaga na Vunivalu o Ratu Semi Ravulo.

E kaya o Manasa ni oti na soqo oya, sa qai gole o Mo ki Lautoka, oti ka lesu tale ki Nokonoko me rau la�ki sota kei Ratu Semi.

Na nodrau sota sara ga oya, sa vakaraitaka kina o Mo ni rau sa veitalanoa oti kei na turaga tamadra.

�O au sara ga au a losea tiko na memudrau yaqona e na siga o drau veitalanoa tiko kina oqori,� kaya o Ratu Semi.

Sa yaco sara ga e kea na nona vakatataro o Mo ka sa mani vakadeitaki talega mai kina ni ratou sa na carasala tiko yani e na siga Lotulevu na i ka 7 ni siga e na macawa sa oti. 

Kuria o Manasa ni o tukadratou ka a gole mai e na gauna e biuti Nokonoko mai kina e kawa dua tikoga.

Na gauna e sa toso tiko mai kina na nona kawa, e sa qai mai va na luvena tagane, ka vuna o ya e ratou sulu kina na nodratou ulumatua taucoko me vaka e ra cakava e na macawa sa oti.

�Mai na kawa dua oya, e sa vakaiyadrau na lewe ni mataqali o Nabounokonoko e na gauna oqo.

�Ia, ni keitou se bera ni gole e na macawa sa oti, au a gole mada vua na Gone Marama Bale na Roko Tui Dreketi, ka ra gole tu i Suva.

�Au sa mani gole ga ki vua na Turaga na Vunivalu o Ro  Epeli Mataitini, me�u la�ki vakaraitaka ga kina na neitou sa na la�ki carasala ki Nokonoko, na neitou koro dina,� kaya o Manasa.

Tomana ni ra sa vakavinavinaka vakalevu sara ga na Turaga Vunivalu ka rau veitagicaki e na gauna e sa vakacabori kina na i tatau, kei na nodra vosa ni veivakalougataki e na i qaiqai e na siga Lotulevu.

Na nodratou gole na mataqali o Nabounokonoko mai na koro ko Drekena ki na nodratou yavutu dina, e sa dua na ka na levu ni yau kei na karisini era kauta.

E yaco na veitagicaki e na gauna era sa lululu kina ka vakabibi e na gauna e vakacabori tiko kina na kamunaga, kei na vakayatuyatu totoka mai na yasana ruarua.

Ni sa oti kece na veiqaraqaravi vakavanua, sa qai vakayacori na vakasigalevu, ka sega ni tukuni rawa na levu ni kakana era vakarautaka mai na vanua.

Sa toso tiko na gunu yaqona era sa qai raica e matadravotu, ka rogoca na lewe ni koro na totoka ni domodratou na Drekena Serenaders, ka sa kilai levu tu e na noda vanua lomani o Viti e na gauna oqo.

Ratou qai biubiu mai na mataqali o Nabounokonoko ni sa dre ko Malolo e na yakavi ni siga o ya, ka na dua na soqo e na guiguilecavi dredre e na koro ko Nokonoko e na veisiga ni mataka.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.