Veiveretaki e Naloto VILIAME RAVAI | Monday, December 18, 2017

Update: 11:25AM ENA nodra gauna ni tawani qele na vavalagi e na bucabuca mai Waimaro kei na Wainivesi e ra a la�ki cakacaka kina eso na qase ni Naloto kei na so tale. Era a vakaitikotiko mai na iso ni wai e na gusuniwai na Wainivesi, volekata na vanua ni lobasucu ni yasana o Tailevu na Tailevu Dairy Farm. E dua na kakana era mateca vakalevu na vua ni kau oqo na ivi.

Esa dau saqa tu ga ena kuro levu ka ra qai dui cula ga mai na kena ka ta sara me laukana. E muri esa qai yaco me i katolu ni koro ni yavusa ko Naivicula ena loma ni yavusa Naloto.

Nai matai ni lawaki e a caka mai Bucawai e a cakava ko Rovarovaivalu e na nona a talai me la�ki taki wai mai, e a qai tonoka na drau ni dalo ni sovu ni wai ni sega ni vinakata me caka na veivagunuvi vei tuakana ko Qoroivalu. Na bula a matanataki oya esa tu mai liu me yacova mai nikua, na vinakata na gunu e liu, kei na dabe mai cake ka qara sobu mai ia e leqa ni gone tiko ka sa dodonu me taki wai ka dabe mai ra ka qai qara cake yani.

Na i karua ni lawaki era cakava eso na qase mai na soniwai ena wainivesi ena gauna ni veitarogi vanua mai Lodoni, Sawakasa, Tailevu ka liutaka ko Ratu Sukuna me vaka e tu e na nona i vosa bubului ko Epineri Taganesei ena 10/6/1930.

E kaya ni rau veivala ko Bainitabua kei Vutikalulu, mate ko Bainitabua era sa qai se na nona i lala, era la�ki tawani Drevekai, Namedamu kei Uluitova.

Oqo na taro, e rawa vakacava mo vunivalu kevaka ko se ni valu?

Oqori e dua na sese levu ni lasu tiko eso na i tukutuku ni veitarogi vanua ka bubului kina ko Epeneri Taganesei. E kuria ko Vutikalulu ni tiko mai Uluitova ka tiko mai Nasuku ko Tui Naloto. E sa qai mai bulia na lasu e muri ko Ratu Sukuna ka bubului kina ko Taganesei ni sa liu ko taukei Drevekai na luvei Uluitova na taci Nasuku. Oqo e dua na lasu vavaku au kila ni tu talega e na so na vanua ena veiyasa i Viti na ka e yaco oqo vei keitou ena koro ko Nasau.

E na i katolu ni lasu se veilawakitaki e a vakaitavi kina ko Ratu Isoa Rokomamama e gone vei Ratu Seremanu ka a buli vakavunivalu mai Naveicovatu ena nona gauna.

Era kawa mai vei Dreganivalu sa mataqali tiko o Navukuta e daidai. E yaco sara na nona kawa e nai vola me taura tiko nai tutu vakaturaga se i liuliu ni mataqali ko Navukuta e daidai. 

Ko momo levu oqo e veitokonitaka na kena veisautaki nai tutu vaka Tui Naloto mai Nasuku ki Drevekai. Au vasu vei Dreganivalu se Navukuta e daidai. E rau vasu talega na turaga tubuqu ka rau dui cabeta nai tutu vaka vunivalu e Naloto, ko Ratu Anasa Turaga kei Ratu Emori me vaka eda wilika oti ena i tukutuku kei Naloto.

Na tabua au a laveta toka ena noda pepa ka sa tabaki qo na nona i bulubulu ni vaqara bula ko momo Tevita Tamani ena cala levu e vakayacora na turaga ni mataqali Navukuta na tukadra ko Ratu Isoa Rokomamama E rau sala vata yani kei Epeneri Taganesei ka tacidra na vunivola se mata ena Veitarogi Vanua e a liutaka ko Ratu Sukuna. Oqo saka e keitou matavuvale vata mai liu, e ka ni rarawa ni rau duavata ena lawaki se buki vere na dui tukadrau ena ka levu oqo e caka vei keitou e Nasau (Nasuku) ena neitou vuvale.

E yacova sara me rau dui buli mataqali (Navukuta kei Nasekavo) ka dui tiko talega nai wasewase ni kedrau qele.

Nai ka va ni lawaki a vakayacori mai Naivicula ena mataqali o Nasekavo e a vakauti ki Lautoka ko Ratu Meli Dogolau ka me soli na bilo vei Ratu Pailato Cavasiga. A gone sobu ko tamaqu levu ko Ratu Vilimoni Tikonabureveve me vakadinadina yani e Nasuku, esa bera ni taubale takoso tiko ena loma ni veikau mai Nasau ki Naivicula. 

E ratou sa lewa na noqu momo me sa gunuvi na bilo, ena gauna e lesu ko Ratu Dogolau sa caka oti na veivagunuvi vei Ratu Pailato Cavasiga. 

Na i ka lima ni vere e a cakava ko Sanaila Turaga na turaga oqo e vasu vei keimami e Naloto. E a taura tu mai na i tutu vaka i vukevuke ni liuliu ni veitarogi vanua. Era kila vakavinaka tu na keimami itukutuku kei na vere eso e tiko ka mai buli koso ena i tukutuku kei Naloto ena veitarogi vanua.

Na gone vasu saka oqo era sa mai kacikaci koto ni cagi nikua. E vaka kina ko Tevita Tamani ni a vosa lawaki.

E dua nai vakasala au a solia mai Naivicula e na kena veivosakitaki na veivagunuvi ena 2015. E tiko saka ena i matai ni kedrai vola na Tui wase e 21. Oqori me baleti Eapi na Tui kei Jesepeli na watina. E veretaki se lawakitaki ko Nepoci me vakamatei me rawa ni tauri mai vakaukauwa na nona veiwere ni vaini me nona na Tui kocokoco ka domoqa oqo.

E kainaki ni muduki koso na luvena tagane ka yaco na ca e na nona mataqali ko Tui Eapi. Meda nanuma tiko ni nodra cakaca na qase ena saumi vei ira na luvedra me yacova nai ka tolu ki na i ka va ni tabatamata. Vinakata se sega, auria se wara, na vano sana vano ga kei na kada sa na kada ga.

Na veitukutuku e toqai toka oqo e cake e nona itukutuku ko Joseva Dugucagi na turaga ni Naloto e Nasau, Wainibuka.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.