Vakananumi kei Sukanaivalu VILIAME ODRO | Monday, December 18, 2017

Update: 11:27AM NODA Railesu e na macawa oqo eda na wilika kina na nodra dau vakananuma na noda liga ni wau na Sukanaivalu Day.

Ni tei wilika sara mada yani na i tukutuku ka a tabaki e na Na i Lalakai e na yabaki 1980:

Sa na dau vagalalataka tiko na mataivalu ni Viti e dua na siga me vakananumi kina na sotia ni Viti yaloqaqa ka a rawata na i cocovi cecere duadua vakaivalu e na matanitu vaka Peritania na Victoria Cross, ko Kovula Sukanaivalu, VC ka sa na vakatokai tiko na siga oqo me �Sukanaivalu Day�.

Sa tekivu sara na nodra vakananuma na mataivalu na siga oqo e na Monite sa oti, ni caka kina e dua na nodra lotu ni vakananumi ka ra sereki me ra gade ka qito e na yakavi.

E rau a sota kina e dua na timi ni mataivalu kei na dua na timi ni Suva.

E kaya e na macawa sa oti na i Liuliu Levu ni Mataivalu ni Viti. ko Colone Ian Thorpe, ni so na mataivalu e sa tu e so na siga me ra dau vakatoka me �Siga ni Mataivalu� me ra vakananuma kina e dua na ka e baleta na nodra mataivalu, ka sa tekivutaka na mataivalu ni Viti e na Monite sa oti, na i ka 23 ni Jiune, na siga sara ga ka a bale mate kina ko Kovula Sukanaivalu mai Mawaraka, Bukanivili, Yatu Solomone e na yabaki 1944.

Ai tukutuku kei Kovula Sukanaivalu e sa macala vakasigalevu tu vei keda e Viti ni a soli vua na VC e na nona yaloqaqa ni via vakabulai ira na nona i tokani ka ra sa mavoa tu e na nodra vala vata kei ira na kai Japani ena yakavi ni siga ka a lauvana mate kina.

A sa colati koya rawa mai e dua na lewe ni nona palatuni ka sa vuetaki tu, ka gole tale yani me la�ki kauti koya tale mai e dua ka sa davo tu e na mata ni dakai vakamisini ni meca.

E na nona kauti koya tiko mai na i karua ni sotia, e a qai lauvana na vu ni sagana, ka dabe sobu ka sega ni tucake rawa tale.

Era kaci yani vua na nona i tokani na lewe ni nona palatuni me wawa toka ka me ra la�ki kauti koya mai.

Ia e a tukuna mai vakavica vei ira o Sukanaivalu me ra kakua ni toso yani vua, de ra qai qeavu e na gasau ni dakai ni Japani ka sa miri toka mai vakauca mai i liu.

Era kaci toka ga yani na nona i tokani ni ra na sega ni biuti koya, ni sa totolo sara tiko na butobuto e na loma ni veikau.

Sa qai vakasamataka ko Suka, ni kevaka e sega ni cakava e dua na ka, era na lako dina yani na nona i tokani, ka na qai lewe levu tale e mate.

Na gauna e kila kina o Suka ni ra na sega ni rogoca na nona vakamamasu na nona lewe ni palatuni, sa qai tataba sobu na ligana ruarua ka laveti koya me laurai vakavinaka mai vei ira na meca.

A qai mira vakauca ki yagona na sicini ni dakai vakamisini ni Japani, ka bale sara ki ra.

E a sega ni kau rawa mai na yagona ni sa totolo na buto, ka nanumi talega kevaka e tovolei me la�ki kau mai era na mate talega e so na lewe ni nona palatuni.

Era vakasuka mai na nona mataivalu, ka ra sa tekivu vanavana yani e na vanua oqori e vica na manua ni Mereke, ka ratou davo koto mai wai me tarovi ira na kai Japani ka kunei mai macawa ni ra sa toso tiko yani ki baravi ka ra sa tawana tiko na soti a ni i Katolu ni Mataivalu.

Era a qai kunea na yagoi Sukanaivalu na sotia ni Ositerelia ka ra la�ki sosomitaka na i mataivalu ni Viti mai Bukanivili, ka la�ki bulu e na i bulubulu ni mataivalu ni Peritania mai Cape Moeltke.

Ena vica tale na yabaki mai ki muri e a qai toki na yagona ka la�ki bulu e na i bulubulu ni mataivalu mai Bita Paka volekati Rabaul mai Papua Niukini.

Ena vica na yabaki sa oti, e kerea kina na mataivalu ni Viti me la�ki kau mai na yagona me mai bulu ki na noda vanua, ia e a qai sega ni vakadonuya na matanitu ko Papua Niukini ni a sa liutaka tiko na matanitu ko ya na Paraiminisita ka sa vakacegu ko Michael Somare.

Era kaya mai Papua Niu Kini ni sa dua na ka dokai e na nodra matanitu me bulu koto ga ko Sukanaivalu mai na nodra vanua, e dua na qaqa ni Viti ka a valataka na nona vanua kei na nodra vanua e na gauna ni valu, ka sa na dua talega kina na nodrau i vau dei ni veiwekani na vanua e rua oqo.

E na veiyabaki me tekivu mai na 1947 era dau soqo vata na lewe ni mataivalu (Katolu) me ra vakananumi Sukanaivalu e na siga Vakarauwai ka volekata na i ka 23 ni Jiune, ka ra lotu vata e na Siga Tabu.

Sa qai vakadua e na yabaki oqo me ra sega ni soqo vata e na nodra �Reunion� e na vuku ni nodra tu vakaleqa tu e so na nodra i tokani e na vuku ni leqa ko Wally kei na uwaluvu.

Era sa mani nakita me ra lotu vata ga e na Siga Tabu sa oti e na Senitenari e Suva, ka dina ni ra lewe lailai walega e ra tiko rawa kina, ia e a dua na lotu bibi ni vakamacalataka na i Talatala Qase e Suva ko Rev Kelevi Nabanivalu na i tukutuku lagilagi kei Sukanaivalu kei na tikina bibi vakayalo ka tiko e na (Joni - 15:13).

Era kidavaki vakalotu na sotia luvaisulu ka dolea na i Liuliu Tu Vakaikoya ni Matabose ni Suka, ko Ian Thomson, o koya ka a dua na Turaganivalu ni i Katolu e na gauna ni valu.

E rogo na yaca ni noda vanua lailai ko Viti ni sai Kovula Sukanaivalu duadua e na mataivalu kece ni Veikoloni Vakaperitania ka a rawata na Victoria Cross e na i karua ni valu levu.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.