Mai Drevekai ki Nakauvadra VILIAME RAVAI | Monday, February 5, 2018

ESA koto oqo e ra na i kuri ni tukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto/Waimaro. Ni wiliwili sara yani.

E vakaraitaka o Peni Tabua ena gauna na Kalou esa vakaraitaka e matada na ka e yaco, sa dodonu mo yadra tiko.

E tomana o Tabua ni levu na veisau esa mai yaco ka kauta mai o gauna. E levu vei ira na lewe ni vanua era vakaraitaka ni dua na i wase levu ni kedra qele era sa taura na valagi ka sa tukuni talega ni voli vakadua.

Me matata tiko vei keda nai Taukei ni levu saraga na volitaki ni qele se volitaki qele vakailoa era vakaitavi talega kina eso ga na wekada voleka ka da lewe ni mataqali vata, e kaya o Tabua.

Sa dodonu mo ni nanuma tiko ni da a buli ga mai na kuvu ni qele se kuvu ni soso eda na lesu tale kina e na gauna sa oti kina na nomu i tavi e na vuravura qo, e kaya o koya.

E vakabibitaka o Tabua na qele ni da buli mai kina ka da na lesu tale kina ka tomana ni kevaka o sa volitaka tu vakarawarawa na qele sa kena i balebale oya o sa volitaki iko sara tu ga vakarawarawa.

Ni o sa volitaka na qele o sa volitaki iko tiko ka sa dodonu mo kidava na nomu volitaka na qele o sa volitaki ia o sega walega ni volitaki iko, o sa volitaka na nomu tokatoka, nomu mataqali se nomu yavusa, e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni levu sara na veiyavusa ena gauna qo era qai kidava mai na veika e caka lo tiko sa bera sa taukena tale e dua na nomu tiki ni qele, na ken ai balebale ga o ya e dua tale sa taukeni iko o sa sa sega ni lewai iko vaka iko e dua e sa mai lewai iko.

Oya na bibi ni qele vei keda na kawa i Taukei ka sega walega ni o keda nai taukei kei Viti o ira talega na vei kawa i taukei ni qele e na vei yasai Vuravura, e kaya o Tabua.

E vakaraitaka o Tabua ni gauna o sa sucu kina e na kawa tamata vakacava, e sa lesi iko na Kalou ka solia talega na nomu i votavota ni yau bula e na nomu dela ni yavu dina.

O sucu e na kawa i Taukei, se o Idia, se o Jaina, se o kai Maori, Toga se Samoa se i vei tale na mata tamata cava, o sa votai ka lesi vei iko na nomu vanua ka tiko kina na nomu i yau, e kaya o Tabua.

E tomana o koya e na gauna e liu e dave na kena dra ni vinakati me kabai e dua na vanua se matanitu vanua mai vua tale e dua na vanua oya na kena bibi na vanua.

Ia e na gauna qo ni sa basika mai eso na vakasama vakavuli esa curu lo mai loma na lawaki qaseqase ka matanataki tu mai vakamatau e na so na vadi qaseqase ka ra coriti vakarawarawa kina na lewenivanua.

E sa yaco sara tu ga e na veikorokoro na leqa vata vakaoqo e na nodra vesumonataki na lewe ni koro ena dua na kumuni soli se veivakatorocaketaki me nona na koro ia e sega tiko ni kilai ni na yaga ga e na vica na tamata se dua ga na vuvale, e kaya o Tabua.

E na vuqa na gauna e kaya o Tabua ni ra bilitaki na Idia ni o ira qo e ra lawakitaka na qele, ka so era kaya ni se cakava mai o Ratu Sukuna, ia, da sega sara tiko ni kila ni o ira saraga eda veleti vata tiko e na gauna ni kana, eda veivakayadrataki tiko e na veimataka era matamata tiko mai ni tovo butobuto oqo ni kena lawakitaki na keda qele e na kena lisitaki se volitaki vakadua.

E so era sa kocova na qele ka soli vei ira me ra kana kina ka ra sa tukuna tu ni kedra qele, ia eso era sa lisitaka sara ka so era sa tukuna sara ni ra kena i taukei, e kaya o Tabua.

E vakaraitaka o Tabua ke sa bau soli mada ga na qele mo kana kina, sa dodonu mo vakavinavinaka tiko ni o bau nanumi mai e na vanua ka solia vei iko na qele ena nona loloma soli wale me votai vei iko mo kana kina.

Ia, e tomana ni ka ni rarawa ena so na vanua e soli vei ira na i kanakana me ra kana kina era sa via lisitaka sara ka ra tukuna ni nodra qele ka ra sa via veicemuri sara tiko ka ra sega ni kila tu ni tabu na veika e ra sa mai via cakava tiko oya.

Na qele e soli vakaloloma vei iko mo kana kina e tiko ga vei iko na dodonu ni nomu vakayagataka na lewa ni yaubula e tiko kina e ratou taukena tiko na taukei ni qele, e kaya o Tabua.

E kuria o koya ni sa basika mai na loma kocokoco e na so na tamata ka ra sa nanuma kina ni o ira e sa bau dua na ka toka ka ra sega tu ni bau kila na nodra i tekitekivu se ra bau matata lesu kina nodra dela ni yavu ka tiko mai kina na votavota ni nodra yaubula ka vota vei ira na Kalou.

E tukuna na i Vola Tabu me kua ni kocova na tamata na veika e taukena e dua tale na wekana, e kaya o Tabua.

Ia, sa matata sara tu ga vakasigalevu oya ni sa tabu ga na kocokoco e tabu, ia e seva ni eso vei keda na i taukei e na gauna qo e sa bulataka tiko na bula ni kocokoco, sega ni veinanumi, gusugusu tiko vakalotu, ia na ka vuni e bucina tiko e lomana esa vakadomobula saraga.

E vakaraitaka o Tabua e na nona a tiko e na soli ena nona koro e na 1999, e a mai veitalanoa kina kei na Vunivalu e Naloto ka vakamatataka kina o koya ni sa dodonu me ra yadra ka me kua na wele ka ni sa tiko saraga na meca ena yasadra na lewenivanua.

E tinia o Tabua ka vakamatatataka ni tamata e lawakitaka na qele e na kanakuitataki koya na Kalou e na gauna esa bula tiko kina, ia, ena gauna e cava yani kina na nona bula e na vuravura qo e na qai laki totogitaki koya tale na Kalou mai lomalagi ka sa da kila vinaka tu na cava e na cakava vei koya na Kalou.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.