Mai Drevekai ki Nakauvadra VILIAME RAVAI | Monday, February 12, 2018

ESA koto oqo e ra nai kuri ni tukutuku nei Peni Tabua Tamanivalu na turaga ni Naloto ka talanoa tiko vei keda e na veimacawa, ni wiliwili sara yani.

E vakaraitaka ko Peni Tabua ni laurai tiko mai na toso ke ra malumalumu na tagane ni vanua oqo o Viti esa na rawa ni bale ka gogo se na yali vakadua o Viti, ka kenai balebale me maroroi na veika e baleti Viti kei na kena kawa tamata ka sala vata mai kina na qele, i yau bula me na qarauni sara vakavinaka de na qai mai nodra na vulagi. E dua na qaqa ni vucu e kaya,

Isa ni rogoca ra gone tagane

E bosei tiko noda tubu cake

Mo ni yavala me kua na dabe

Me duri o Viti me kua ni bale

Ia, e na macawa oqo e tomana o Peni Tabua e na nona i tukutuku ni sa oti kece na i tukutuku era veivakasalataki mai kina na qase ia, esa levu ga nai tukutuku e waraki tiko na kena gauna me na qai sereki yani.

E tomana ni dodonu me da sa na kauwai tiko ka vakarautaka na veitarataravi ni veika e na yaco ka me da sa na nanamaki tiko kina.

E kuria o Tabua ni dua tale na qaqa ni vucu e vaka koto oqo,

Ra veitarogitaka na gauna

Na kena varovisai sa vuqa

Ko cei na vuku na kaukauwa

Me mai vukica rawa na gauna

Vosa cake o Tui ni vuravura

Malua, malua me vude i liu o Burotukula

?Esa levu na veitukutuku e vakadewataka na vukici ni gauna se na veisau ni gauna ia, e dei koto na veiparofisai era laga vucutaka na tubuda ni na nei Viti na i ka va ni gauna me vaka esa da tekivu vakadinadinataka tiko mai vakamalua e na gauna oqo,? e kaya o Tabua.

E vakaraitaka o Tabua ni qaqa ni vucu oqo e vakaraitaka tiko me na vude mada o Burotukula, ia eda kila ni i tukutuku kei Burotukula ni a dromu e na dua na gauna ka sa yali tiko, ia esa dusi tiko oqo ni na vude tale.

?Na kena dina eda na qai sarava ena vude tale se esa vude oti e na dua na gauna ia me da na qai waraka ga,? e kaya o Tabua.

E tomana o Tabua e na nona i tukutuku ni dua tale na qaqa ni vucu ka parofisaitaki mai Laselevu ena vica sagavulu na yabaki sa oti donuya na gauna nei Ratu sir Lala Sukuna e vaka koto oqo na kena i tukutuku,

Tui Cakau e vosa e tuba

Ai lavo cava o drau tukuna

Tolu walega e rogo nikua

Macuata, Cakau kei Bua

Lavo ni niu e rawa ni buka

Rawa ni caka mei tuvatuva

Me i kawakawa i Beqa i Suva

Yaco sara i Tavuki na ucuna

Nomudrau sala ni motoka i Suva

E kaya o Tabua ni vucu e koto e cake e rau a sakitaka toka na nodrau i lavo na Vu ni Kadavu kei na Vu ni Beqa ka qai vosa cake yani o Tui Cakau me vakaraitaka ni tolu walega na vanua e rogo e na levu ni lavo e tiko kina ka rawa sara talega ni tuvai nai lavo oqo me i kawakawa i Suva me yaco ki Beqa ka rawa sara talega ni yaco sara i Tavuki mai Kadavu.

?Oya na bole ni vakaraitaki ni levu na i lavo era sa kila rawa tiko mai na Vuda oya e na levu ni i yau bula era sura ka bini tu oqo e na noda vanua,? e kaya o Tabua.

E kuria o Tabua ni nona vosa cake o Tui Cakau oya ni oti na nodra sa mai bosea na Vuda na veika e maroroi koto me baleti keda na kawa i Taukei ka ra mani lakilaki vakacagicagi voleka sara ki Vaileka mai Rakiraki ka rau mani tekivu vakaraitaka cake mai kina na nodrau i yau na Vu ni Kadavu kei Beqa.

?Ena qaqa ni vucu e koto oqo e ra e vakaraitaka tiko na kena vakadeitaki o Viti ni na basika kina na veivakalougatataki ni Kalou ni oti e dua na gauna balavu ni noda qali tu ki Peritania kei na noda vakayayamo voli ka sa vakarau mai oti na gauna ni lialia e na noda sega tu ni kila na toso ni gauna se na noda sa yalomatua ka vuli mai me da raica ka kila na veika esa yaco tiko,? e kaya o Tabua.

Dua tale na ka da vakaraica

Veika kece da sa vunia

Duikaikai ra vakaraica

Vu kei Viti ra tawa solia

Ni sa simedetaki ko Vitia

Sa oti na gauna lialia

E tomana ni dodonu mo na kua saraga ni biuta na nomu qele ka ni tikoga kina na nomu tiki ni siliva.

?E levu vei keda eda sa gadreva ga nai lavo totolo se na i lavo rawarawa ka sa sega ni qai tea se vakayagataka vinaka na nona qele ka sa laki volivoli tale tiko mai vei ira na vulagi na Idia se Jaina ena gauna oqo ka sa tekivu tubua tale na teitei ka ra se caramaka mai na noda qase,? e kaya o Tabua.

Ia, e kaya o Tabua ni sa dodonu me na yalomatua tiko na taukei e na gauna oqo ni sa dusia tiko na qaqa ni vucu ni noda qele ga oqo e tiko kina na tiki ni siliva. E laurai ni sa tekivu tubu cake nai sau se na makete ni ginger ka sa i koya nai tekivu ni kalougata vei ira na dauteitei, esa tekivu me voli na senikau, na veika eda dau vakawaletaka tu eliu era sa voli e na gauna oqo ka ra bula ka bini tu e na noda vei iki niqele.

Ni mai rogoca u sa tinia

Me rua wale na yalo lialia

Me kua wale na vakasavuliga

Se mo lai qiri ni kai Idia

Mo biuta kina nomu qele dina

Tiko kina nomu tiki ni siliva

?Sa dodonu mo ni na rai kina vakayalomatua nai liuliu ni yavusa, mataqali tokatoka mo ni na veivakadreti tiko vei ira na noda nai taukei me ra vakayagataka vakavinaka sara na noda qele ni tikoga kina na noda tiki ni siliva,? e kaya o Tabua.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.