Nai vosavosa vaka-Viti VILIAME RAVAI | Monday, February 12, 2018

ESA koto oqo e ra na i kuri ni ivosavosa vaka-Viti ka da vuli tiko mai kina ena veimacawa, ni wiliwili sara yani.

Na ivosavosa cava e kena ibalebale - o koya e rua na nona vale e sega ni leqa.

Kena isau: Mate ?o vale dua bula ? o vale rua

Vakamacala: Oqo e dau cavu vei ira e ra dau kana yasali a sega nira dau kana ga ena nodra vale dina. Ke sa caka tiko na kana ena dua na vale a qai yaco mai e dua na lewe ni vale o ya a kainaki vua me kana, qai kaya o koya ni sa kana oti, e qai dau cavuti vua na ivosavosa oqo.

Kena ibalebale o ya, ni, ke a sega na kakana e tu e nodratou vale, ke ratou a na mate kece na lewe ni vale a bula duadua o koya ni levu na nona vale.

Na ivosavosa cava e kena ibalebale - na turaga ena sau ga na nona lewa kei na nona vosa ena nona vanua dina.

Kena isau: Sa dui cagi ni Toba

Vakamacala: Sa dui tu ga na toba kei na kena cagi, a dui tu na vanua kei na kena turaga.

E sega ni rawa ni dua me kauta na nona turaga mai na nona vanua a laki via vakasausaui koya kina ki na dua tale na vanua. Na nona lewa kei na nona vosa ena sau ga ena nona vanua dina. Kevaka e dua na turaga e via lai vakasausaui koya ena dua na vanua qai sega ni mana ena qai tau vua na ivosavosa oqo - Sa dui cagi ni Toba.

Na ivosavosa cava e dau cavu e na dua na ka e sa rui yawa se sega tale ni laurai.

Kena isau: Sega ni raici rawa e dua na kena O

Vakamacala: Oqo ke mani lako tiko e dua na waqa ka ra taro yani o ira na tiko mai muri vei ira na tiko mai liu se sa kune na vanua se sega; ke sega, e ra na qai kaya yani o ira e ra a tarogi: ?E sega ni raici rawa e dua na kena o?. E vakaibalebaletaki i na dua na ka e sa rui yawa se sa sega ni laurai tale, se sega mada ga ni dua na kena ivakaraitaki me laurai rawa.

Na ivosavosa cava e dau cavu ena vale a sega soti ni tara vakavinaka na kena delavuvu, e dau turu e na gauna ni ucauca.

Kena isau: Vakaruku ni Ivi

Vakamacala: Na ivi e dua na kauvuata vakaitamera rugurugua ni bati ni veidogo kei na lomanivanua, vakabibi e na vanua suasua, waka lelevu, vaqalita, drauilelevu babalavu vavaku dravia, se lalai vulavula boivinaka, vuailelevu toka via sababa. Na lewena e dau saqa me laukana, se yaca me madrainiviti, bila, sikiviro, koko, soloi. E vakatauvatani kei na vuni ivi, ni da raica na drauna e lelevu vinaka e da nanuma ni rawa ni da vakaruru kina. Ia ena gauna ena tau kina na uca ena totolo sara na kena curu basikata mai na drau ni ivi na wai.

Kevaka e da tiko e na dua na vale e sega gona ni caka vakavinaka ka qai turu tiko, eda na qai kaya: ?Sa vaka dina eda vakaruku ni ivi tiko e na vale oqo?.

Na ivosavosa cava e dau cavu ena dua na ka e totolo ka bula sara ni se qai tekivu, oti sa mate sara tale, sega na mawena.

Kena isau: Buka Dolou

Vakamacala: Na dolou na taba ni uto madu, dau vakawaqa ni buka. Dau waqa vakavinaka sara, ni saqa kina e dua na kakana ena totolo sara na kena buta. Ia ni sa caudre me yavu na dolou ena sega na kena qilaiso. E vakaibalebaletaki ena dua na cakacaka, se isoqosoqo, ni se qai tekivu ga e totolo ka bula sara, lakolako tiko ga, sa lai mate sara tale, qai sega tu ni dua na mawena.

Na ivosavosa cava e dau cavuti e na dua na ka e totolo, tu dei ka kata na wena e na gauna ka caka se vakayacori kina.

Kena isau: Vaka la e kata na Tiri

Vakamacala: Na tiri e dua na kau levu ni veidogo, kune e yasa ni veidogo e wai, vaka na dogo leka, drau lalai taliva, levu na wakana babalavu vu mai tolona, yacana na titi. Tolona e dau buka. Ke dua e tauvi mate tu ka dede, a rau sota kei na dua na wai se veiqaravi vakavuniwai ka veirauti vinaka kei na mate e tauvi koya, ena tukuni ni vaka la e kata na tiri na kena yaga e na kena totolo kei na kena vinaka.

Na ivosavosa cava e kena ibalebale - Kania vakalevu na icoi ka vakalailai na kakana dina.

Kena isau: Kana vakaiwai

Vakamacala: Na ?kai wai? oya o ira na gonedau se dauqoli. E dau vakalevu era dau kau kakana dina me kedra ivaqa nira gole iwai.

Eso na ika se vivili era dau kania droka ga mai wai - me vaka na vasua, yate ni cumu, kei na ika eso. Era dau kania vakalevu gona kina na icoi ka vakalailai na kakana dina me veirauti. Ke da kana icoi vakalevu ka vakalailai na kakana dina eda vakatauvatani tiko kei ira na ?kai wai? se gonedau ni dau va oya na nodra ikanakana.

Na ivosavosa cava e kena ibalebale - Velavela se madua ni sa kune nona ivunivuni.

Kena isau: Vukatubu nona toa

Vakamacala: E dau ia na vakavala toa me kilai se o cei e kaukaua nona toa. Era dui susuga na gonetagane nodra toa tagane me baleta na vakavala toa.

Ni sa yaco na kena siga e ra dui qai laiva nodra toa mera vala. E ra rawa ni veiveisa.

Na toa ga e sa malumalumu ena vukatubu ka dro. E sa na velavela ka madua o taukei ni toa ni sa qai macala ni druka se malumalumu nona toa.

Na ivosavosa cava e kena ibalebale- soro ni sa oti vakadua nona kaukaua.

Kena isau: Kuvu nona Dravu

Vakamacala: Na vosa na ?kuvu? na kena ibalebale e vuka na kubou, kuvu se cawa.

Na ?dravu? eke e vakaibalebaletaki vua e dua sa kuvu na dravu a ubi koya tu ka sa laurai nona malumalumu, sa soro.

Ena qai tomani tale yani.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.