Dredre dina ko Naduguivalu VILIAME RAVAI | Monday, February 12, 2018

E VEICIRIYAKI toka na noqu vakanananu ena mataka ni Vukelulu sa oti ka lako vata kei na noqu lomatarotaro se vakaevei tu beka nai rairai ni koro makawa ko Naduguivalu kei na kena yawa na vanua mai na vanua ena yaco kina na noqu tolili ni vanua mamaca.

Ia, ena gauna esa tekivu me laurai kina na koro ko Nanoko ena noqu vakamuria cake na gaunisala ena loma ni vanua kei Navatusila ena kedrau tadrua na yasana levu ko Ba kei Navosa, au sa vakila talega na veisau ni draki ena veidelana qo ena loma donu kei Viti Levu.

Nai lakolako ni butuvanua kei na vakasokomuni itukutuku qo ena i lakolako ni Nai Lalakai e veitomani voli kina ko Alvin Lal na draiva, Adi Laite Kubunadakai, Asesela Nalago na turaganikoro mai Toge, Ba.

Ena gauna keitou sa butuka yani kina na tolo ni gaunisala ka vakadodonu yani ki Nanoko esa dua na ka na kena vereverea ena kena sega soti ni tautauvata sara vakavinaka ena kaukauwa ni wai e cereka na vatu ena loma ni gaunisala.

A mani la?ki vakayacori na neitou i sevusevu ena loma ni koro vakaturaga o Nanoko kivua e dua na turaga ka veiwekani voleka ga vakavuvale kei Adi Laite Kubunadakai na marama ka kawa mai vei Ro Vunidilo na i taukei Naduguivalu na koro makawa ka sa lala tu ena gauna qo.

Ni oti na kena vakayacori na neitou isevusevu sa mani ciqomi sara mai kea ka ratou sa marautaka ia e ratou kidroataka talega na turaga kei na marama e ratou tiko ena gauna ni sevusevu ni vakaraitaki tiko ena vosa ni vakacacabo na kena gadrevi me butuki na yavutu ko Naduguivalu.

Na vuni nodratou kidroataka nai tukutuku ka ni sa sigalevu tu na vanua kei na nodra dau rerevaka na butuka na koro makawa qo ka ni a nona i tikotiko e dua na turaga levu ena loma ni vanua qo ka se vakilai tiko na mana ni vanua oya vei ira era dau volekata yani na koro makawa qo.

Ni vakayacori oti nai sevusevu sa mani naulu lesu mai na tolili me keitou sa gole cake kina koronivuli na Rev. Thomas Baker Memorial College me la?ki vakaruru tiko kina na neitou tolili ni bera ni qai keitou taubaletaka yani na gaunisala ki Naduguivalu.

E rau mani mai veitomani e rua na turaga ena i lakolako qo ka mai liutaka talega nai lakolako ko Laitia Suludriu kei Mesake Bimaiwai. Keitou tekivu taubale ena veimama ni tinikarua ena sigalevu ka se waqa vinaka sara tu ga na matanisiga.

Sa lako tale tikoga na noqu lomaleqataki Adi Laite ka ni dua dina na taubale balavu qo ni tukuni tu ni rauta ni rua na auwa ena qai rawa ni da yacova yani na koro makawa.

Ia, e dua na kalougata levu ni sa vakarautaki rawa e dua na ose me na vodoka na marama qo ena neitou i lakolako ki na koro makawa.

Ena gauna keitou sa taubale kina au a mani tarogi Laitia tiko se vacava na dede ni taubale qo ka ni?u sega madaga ni bau raica na vanua e tiko kina na koro makawa ka ni levu na delana ka cawiri taka na veidelana qo na gaunisala qiqo keitou taubaletaka tiko.

A mani sauma toka mai na noqu taro ko Laitia ka tukuna ?lavo qo e tou na cabeta ga yani na delana sa vo toka qo tou sa siro vakadodonu kina koro makawa?.

Na veitubuyaki ni noqu i cegu ena kena sa vakila ka kidacalataka na yagoqu na yavala vakasauri ni taubale qo, ia e dua ga na kalougata levu ka ni vaka me vakarautaka saraga na Kalou na draki tunumaka ena gauna keitou taubale voli kina nai lawalawa qo.

Ia, o Alvin e sega soti ni kauwai ena balavu ni gaunisala ka ni sa ligana tu ga kina nona talevoni ka vakabira toka i daligana ena nona veitalanoa toka kei na nona daulomani ka qiri sara tiko yani e Suva.

A mani sikinala ga mai o Asesela na turaganikoro mai Toge vei au kei Laitia ni veiqiriti e caka tiko oya ena lekaleka walega kina na gaunisala ka sa na rawa ni coki ga mai na gaunisala.

Vei au sa veitaravi tu ga na noqu laveta na tavaya ni wai me vakasuasuataka toka na noqu tilotilo. Sa mani tukuna sara mai o Laitia ni sa keitou volekata na delana ka dau tiko kina na yadra me dau wanonova toka na veidelana taucoko e wavokita toka na koro ko Naduguivalu ena kena rivarivabitaki na kaba mai ni dua na mataivalu ena vanua qo.

Na delana e toka kina na yadra e cere sara ka wavokita toka nai keli ni valu.

Ni oti na neitou yacova yani na delana ni yadra keitou sa raica sobu sara na vatu ni masima oya na vanua e toka kina e lima na vatu ka vaka toka nai dabedabe ka ra vakatoka me vatu ni masima.

Ena yasa ni vatu ni masima keitou mani la?ki veisotari kina vata kei Adi Laite kei rau na cauravou ka rau kauta tiko na ose, ko Mikaele kei Mesake.

Oti e dua na cegu vakalailai keitou sa mani gole vaka kina yasana matau ka me rawa ni keitou la?ki muria mai na i katolu ni sala ki na koro ko Naduguivalu.

Ena neitou taubale voli qo au sega tale ni qai vakabula na quwawa dreu au sotava ena tolo ni sala ena noqu sa betia ga ka mai kania sara yani.

A liu toka ko Laitia ka keitou veimuri toka yani ia, e sa sobu ka taubale ko Adi Laite ena vuku ni sa veivolekati ka vavaku na veikauloa ka dredre ni curuma na ose.

Ea gauna keitou sa tekivu siro sobu tiko kina e laurai na mawe ni cuqucuqu ni vuaka ia e sega ga ni bau kodro vakalailai na koli ka muri keitou tiko.

Ni oti e 10 na miniti na neitou biuta mai na vatu ni masima keitou sa donumaka sara na uciwai ko Tubanamoli.

A mani tukuna sara mai ko Laitia ni sa keitou volekata na bulubulu makawa ni koro makawa ko Naduguivalu.

Ena gauna keitou sa sarava toka kina nai bulubulu levu qo ka tuvai vakamatau ka cere talega na kena vatu, au a mani siro sobu yani me?u tabaka ia au kidacala ni davo koto e yasana e dua na kuro vaka-Viti. Esa laurai vinaka tu na kanukanu matailalai ni kuro ni Viti qo ka se kaukauwa vinaka tu.

Oti keitou sa mani taubale tale yani ena loma ni koro makawa qo ka laurai talega eso tale na i vovo ni kuro qele era tu ena loma ni koro.

A mani sirovi sobu tale nai karua ni uciwai lalai ka drodro tiko ena koro qo ka cabeti cake na vanua e dabe tiko kina na yavu cere ka nona nai taukei Naduguivalu ko Ro Vunidilo na tubutubu turaga nei Ratu Orisi Kubunadakai I kei Ratu Ponipate Katololo ka rau vasu ni Talai (koro makawa kei Sasa, Ba).

Era se bula vinaka tu na veiuci, veibua ni Viti ena yasa ni yavu cere veitaravi ena koro makawa kei Naduguivalu.

Ni oti na neitou tiko voli ena i tikotiko vakaturaga ena loma ni koro makawa kei Naduguivalu sa mani mai cabora e dua na masu ko Adi Laite ka keitou sa siro sobu tale mai kina i karua ni sala me rawa ni keitou vakadodonu cake mai kina gaunisala rarama.

Ena gauna keitou siro sobu tiko mai kina ena yasa ni delana e Naduguivalu, sa dua na ka na levu ni yavu era veitaravi toka ena baba ni koro makawa qo me yacova sara na wai o Tubanamoli.

Keitou takosova na wai ka cabeta cake mai na delana levu me rawa ni keitou takoso vakadodonu mai kina vatu ni masima.

Sa tekivu me vakaturubuto talega mai na vanua ena uca kei na kabukabu ni vanua.

E vakilai na wawale ni yago ka sega tale na veitalanoa vakalevu ena neitou sa dui yavayavai keitou lesu mai kina koro ko Nanoko ena kena sa totolo sara tiko na toso ni liga ni kaloko.

Sa noqu lo toka ga na qoroqoro ena noqu vakananuma lesu tale tiko na veika au sarava ka vakadinadinataka e mataqu ena noqu butuki Naduguivalu.

Au muri sara tiko mai ena ilakolako qo ena gauna keitou lesu mai kina, ka yaco rawa mai e Nanoko ni sa veimama na lima (5:30pm) ena yakavi.

A mai vakayacori na vakasigalevu ena ono na kaloko ka sa yavala talega na idini ni tolili me keitou sa siro lesu tale mai ki Ba ka ni sa tekivu me bi talega mai an uca. Nai lakolako qo keitou qai yaco mai ena koro ko Toge ni sa veimama na ciwa (9:30pm) ena bogi.

Au sega tale ni qai wawa ni?u sa sagai au yani ki valenisili me?u sisili ka mai vakayagataki yani na vakayakavi ni bera ni?u sa cokataki au yani kina noqu i mocemoce me?u sa vakacegu ena vuku ni wawale e bikai au voli mai.

Home | Top
Nai Lalakai Online background
FIJI'S iTaukei language newspaper Nai Lalakai went online on March 2nd, 2012, as it celebrated its 50th anniversary. Nai Lalakai editor Anare Ravula said this was a major milestone being the first iTaukei newspaper in the world to go online.
"This will be a great advantage for locals living overseas, particularly our readers who are soldiers and Fijians serving in the British Army," Mr Ravula said.
"I am delighted with it, it's a major project and it is a major achievement for the newspaper and greater service to our readers offshore," The Fiji Times publisher Hank Arts said. "I think the people will love it," he said.
The Fiji Times editor-in-chief Fred Wesley voiced similar sentiments and added uploading the vernacular newspaper online was part of The Fiji Times' service to its readers.
"We hope this site will assist our readers in terms of helping them understand and value the iTaukei language, culture and traditions," Mr Wesley said.